Το Σάββατο, παρουσιάστηκαν οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι στον Πόντιο Πιλάτο, και τον παρακάλεσαν να ασφαλίσει τον τάφο του Ιησού για τρεις ημέρες, διότι, όπως έλεγαν, «έχουμε υποψία μήπως οι μαθητές Του, αφού κλέψουν τη νύχτα το ενταφιασμένο Του σώμα, κηρύξουν έπειτα στο λαό ως αληθινή την Ανάσταση, την οποία προείπε ο πλάνος εκείνος όταν ακόμη ζούσε· και τότε η τελευταία πλάνη θα είναι χειρότερη από την πρώτη».
Αφού τα είπαν αυτά στον Πόντιο Πιλάτο και πήραν την άδειά του, έφυγαν και σφράγισαν τον τάφο, τοποθετώντας εκεί, για ασφάλεια, κουστωδία, δηλαδή στρατιωτική φρουρά.
Η ΠΡΩΤΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ
Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου γιορτάζουμε «την θεόσωμον ταφήν» και «την εις Άδου κάθοδον», δηλαδή την ταφή του Κυρίου και την κάθοδό Του στον Άδη, όπου κήρυξε σε όλους τους νεκρούς.
Βέβαια, η ταφή έγινε το απόγευμα της Μεγάλης Παρασκευής· ωστόσο, η Εκκλησία έκρινε ορθό να αφιερώσει ιδιαίτερη ημέρα προς τιμήν και μελέτη αυτού του μυστηριώδους γεγονότος.
Από το βράδυ έχουν αλλάξει όλα τα πένθιμα καλύμματα του ναού και έχει στολιστεί με κόκκινα, αναστάσιμα.
Στα Ιεροσόλυμα, η τελετή της Αφής του Αγίου Φωτός και της Αναστάσεως του Κυρίου γίνεται το μεσημέρι του Μεγάλου Σαββάτου.
ΤΑ ΜΕΣΑΝΥΧΤΑ ΤΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ
Στην Ελλάδα (όπως και στην Αυστραλία), η Θεία Λειτουργία της Αναστάσεως γίνεται το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου.
Κατά τη διάρκεια της Λειτουργίας, στις 12 ακριβώς τα μεσάνυχτα, σβήνουν τα φώτα της εκκλησίας και ο ιερέας προβάλλει στην Ωραία Πύλη, κρατώντας σε κάθε χέρι από μία δεσμίδα τριάντα τριών κεριών με το Άγιο Φως και ψάλλοντας το «Δεύτε λάβετε φως…».
Στη συνέχεια, ιερείς, ψάλτες και πιστοί βγαίνουν στον περίβολο της εκκλησίας, όπου γίνεται η ανάγνωση του Ευαγγελίου της Αναστάσεως και ψάλλεται το «Χριστός Ανέστη εκ νεκρών, θανάτω θάνατον πατήσας και τοις εν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος».
Μετά την Ανάσταση, οι πιστοί μεταφέρουν στο σπίτι τους το Άγιο Φως. Στην είσοδο, ορισμένοι σχηματίζουν με τον καπνό της λαμπάδας το σημείο του σταυρού. Έπειτα ανάβουν το καντήλι και προσπαθούν να το κρατήσουν αναμμένο τουλάχιστον τρεις έως σαράντα ημέρες.
Στη συνέχεια κάθονται στο πασχαλινό τραπέζι για να φάνε την πατροπαράδοτη μαγειρίτσα. Τσουγκρίζουν κόκκινα αυγά και τρώνε κουλούρια και τσουρέκια.
Για να φτιάξουν τις λαμπρόπιτες, βάζουν ζυμάρι σε στρογγυλό ταψί, δημιουργούν ένα άνοιγμα στο κέντρο της ζύμης, το γεμίζουν με γέμιση από τυρί και αυγά και τις αλείφουν με αυγό πριν τις ψήσουν.
ΜΕΓΑΛΟ ΣΑΒΒΑΤΟ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ
Η λιτανεία του Ιερού Σκηνώματος του Αγίου Σπυρίδωνος το Μεγάλο Σάββατο είναι η αρχαιότερη που πραγματοποιείται στο νησί, σε ανάμνηση της σωτηρίας των κατοίκων από μεγάλη σιτοδεία.
Στα μέσα του 16ου αιώνα, η Ευρώπη είχε πληγεί από έντονη ξηρασία, με αποτέλεσμα την καταστροφή καλλιεργειών και σοβαρές ελλείψεις σε σιτηρά. Στην Κέρκυρα δεν υπήρχαν αποθέματα σιταριού και ο λαός άρχισε να πεινά, οδηγούμενος σε μια δραματική κατάσταση.
Ωστόσο, το Μεγάλο Σάββατο του 1553 μ.Χ. ήρθε η σωτηρία. Ένα πλοίο φορτωμένο με σιτάρι περνούσε ανοιχτά της Κέρκυρας με άλλο προορισμό, όταν ο Άγιος Σπυρίδων εμφανίστηκε στο όνειρο του καπετάνιου και του υπέδειξε να ξεφορτώσει το φορτίο στο λιμάνι του νησιού. Με τον τρόπο αυτό σώθηκε ο πληθυσμός.
Από τότε, κάθε Μεγάλο Σάββατο τελείται λιτανεία του Αγίου Σπυρίδωνος για τη σωτηρία του νησιού.
Την περίοδο εκείνη, ωστόσο, οι Βενετοί είχαν επιβάλει απαγόρευση των βραδινών εκδηλώσεων. Έτσι, με σχετικό θέσπισμα, η λιτανεία καθιερώθηκε να τελείται το πρωί, μαζί με την περιφορά του Επιταφίου της Μεγάλης Παρασκευής.
ΛΕΥΚΑΔΑ
Στη Λευκάδα, το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, η φιλαρμονική παίζει χαρούμενους σκοπούς στους δρόμους της πόλης, ενώ οι νοικοκυρές πετούν και σπάνε έξω από τα σπίτια τους πήλινα αγγεία.
ΧΙΟΣ
Όλο τον χρόνο, μικροί και μεγάλοι στον Βροντάδο Χίου προετοιμάζονται για το παραδοσιακό έθιμο που αναβιώνει το βράδυ της Ανάστασης: τον γνωστό ρουκετοπόλεμο.
Η μεγάλη «μάχη» διεξάγεται ανάμεσα στις ενορίες του Αγίου Μάρκου και της Παναγίας Ερυθιανής. Οι δύο εκκλησίες είναι χτισμένες σε αντικριστούς λόφους, σε απόσταση περίπου τετρακοσίων μέτρων.
Το βράδυ της Ανάστασης, οι ενορίτες εκτοξεύουν ρουκέτες, στοχεύοντας το καμπαναριό της αντίπαλης εκκλησίας. Τα διασταυρούμενα «πυρά» βάφουν τον ουρανό κόκκινο, δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό θέαμα.
Νικητής αναδεικνύεται όποιος πετύχει πρώτος το καμπανάκι της αντίπαλης ενορίας.
ΛΕΩΝΙΔΙΟ
Στο Λεωνίδιο Κυνουρίας αναβιώνει την Ανάσταση ένα από τα πιο μοναδικά και εντυπωσιακά έθιμα της Ελλάδας: τα αερόστατα.
Με το «Χριστός Ανέστη» από τις πέντε ενορίες, παίρνουν φωτιά οι «κολλημάρες» και τα αερόστατα, τα οποία, με ένα επιδέξιο στρίψιμο, αρχίζουν να υψώνονται στον ουρανό.
Για 30–40 λεπτά, εκατοντάδες φωτεινά αερόστατα γεμίζουν τον νυχτερινό ορίζοντα, μέχρι να χαθούν προς τη Γαλιώρα, τη θάλασσα ή το δασάκι στους Τρεις Μύλους.
Το θέαμα γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν κάποιο αερόστατο καίγεται από υπερβολικά μεγάλη «κολλημάρα» ή από πολύ πετρέλαιο, φωτίζοντας για λίγες στιγμές τον ουρανό πριν σβήσει.
ΚΡΗΤΗ
Στις Γκαγκάλες Ηρακλείου, όλα τα παιδιά του χωριού μαζεύουν ξύλα και τα αφήνουν στο προαύλιο της εκκλησίας. Την παραμονή της Ανάστασης σχηματίζουν ένα βουνό από τα ξύλα και στην κορυφή έχουν ένα σκιάχτρο με ένα παλιό κουστούμι, που υποτίθεται ότι είναι ο Ιούδας. Την ώρα που ο παπάς λέει το «Χριστός Ανέστη», βάζουν φωτιά και τον καίνε. Η νύχτα γίνεται μέρα από τα πυροτεχνήματα, ενώ η καμπάνα του χωριού χτυπά χαρμόσυνα.
ΕΘΙΜΑ ΑΝΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Στην Πάτμο, η Ανάσταση γιορτάζεται με ιδιαίτερη λαμπρότητα στο μοναστηριακό συγκρότημα του νησιού, αλλά και στο γυναικείο μοναστήρι του Ευαγγελισμού, έξω από τη Χώρα, ενώ την Κυριακή του Πάσχα, το απόγευμα, στο Μοναστήρι της Πάτμου γίνεται η δεύτερη Ανάσταση, κατά την οποία το Ευαγγέλιο διαβάζεται στα ιταλικά, τα γαλλικά, τα ρωσικά, τα αγγλικά, τα γερμανικά και τα σερβικά, αλλά και στα αρχαία ομηρικά ελληνικά.
Στην Αρκαδία, τη νύχτα της Ανάστασης, τα παιδιά ρίχνουν στη θάλασσα χιλιάδες κεριά που συμβολίζουν τις χαμένες ψυχές των Τσακώνων ναυτικών και ψαράδων. Την Κυριακή του Πάσχα διοργανώνεται τσακώνικο γλέντι στην κεντρική πλατεία, με αρνιά, κρασί και χορό, ενώ διαβάζεται το Ευαγγέλιο στην τσακωνική διάλεκτο.
Στην Καλαμάτα αναβιώνει ένα έθιμο, το οποίο πηγάζει από τους απελευθερωτικούς αγώνες του 1821: ο διαγωνισμός των «μπουλουκιών». Οι διαγωνιζόμενοι, με παραδοσιακές ενδυμασίες και οπλισμένοι με σαΐτες, δηλαδή με χαρτονένιους σωλήνες γεμάτους μπαρούτι, επιδίδονται σε σαϊτοπόλεμο στο γήπεδο του Μεσσηνιακού, με τη συμμετοχή πλήθους κόσμου.
ΕΘΙΜΑ ΠΟΥ ΑΝΤΕΧΟΥΝ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ
Στα Καλάβρυτα – «Τις λαμπάδες του ναού ανάβουν κατά οικογένειες, ενώ ψάλλουν το “Δεύτε λάβετε φως”».
Στο Ραψομάτι Αρκαδίας – «Πρώτη παίρνει φως μια νιόνυφη και φιλάει το χέρι του παπά και του δίνει το τσιμπιλχανέ» (χρήματα).
Στην Αθήνα – Τα κορίτσια ανάβουν τη λαμπάδα τους από τη λαμπάδα κάποιου άντρα, για να παντρευτούν.
Στη Χίο, όταν ο παπάς, διαβάζοντας το Ευαγγέλιο, λέει: «και σεισμός εγένετο μέγας» και ψάλλεται το «Χριστός Ανέστη», η ατμόσφαιρα δονείται από τις κωδωνοκρουσίες, τους πυροβολισμούς και τους κρότους των κροτίδων και των πυροτεχνημάτων. Μερικές φορές, στόχος των κροτίδων που εκσφενδονίζονται είναι ο ίδιος ο παπάς.
Στην Κορώνη της Μεσσηνίας, ένα πραγματικό πανδαιμόνιο γίνεται στους δρόμους, όπου πολλοί σπάνε πήλινα κανάτια, όπως λένε στη Ζάκυνθο, «για τη χάρη του Χριστού και την πομπή των Οβραίων», αλλά στην ουσία για την εκφόβιση των δαιμόνων που αντιμάχονται την Ανάσταση του Σωτήρος.
Στη Σινώπη, οι πιστοί δεν λησμονούν το πάθος τους κατά του Ιούδα και, όταν πει ο παπάς το «Χριστός Ανέστη», παίρνει ο καθένας ένα δαφνόφυλλο για να το κάψει, γιατί η δάφνη θεωρείται καταραμένο δέντρο (από τη δάφνη κρεμάστηκε ο Ιούδας).
Στην Κέρκυρα, το Μεγάλο Σάββατο, γεμίζουν στην αγορά έναν κάδο με νερό και τον στολίζουν με πρασινάδες και λουλούδια. Όποιος περάσει από εκεί πρέπει να ρίξει στη «μαστέλα» ένα νόμισμα. Μόλις σημάνουν οι καμπάνες της Ανάστασης, όσοι βρεθούν κοντά, παίρνουν νερό από τον κάδο και πλένουν το πρόσωπο και τα χέρια τους, για να καθαριστούν από κάθε βρωμιά και αμαρτία. Συγχρόνως, οι γυναίκες δαγκώνουν, στο σπίτι τους, όποιο σιδερένιο αντικείμενο βρουν πρόχειρο (ένα κλειδί στη Ζάκυνθο), λέγοντας «Σιδερένιο το κεφάλι μου!».
Στη Φθιώτιδα, τη νύχτα της Ανάστασης, ένας επίτροπος της Εκκλησίας παίρνει μια σκλίδα (καλάμι από βρίζα), αγιασμένη από τον αγιασμό των Φώτων, ανεβαίνει στο καμπαναριό και την ανάβει, για να προστατεύσει ολόκληρη την περιοχή από το χαλάζι. Ο τόπος που θα δει το φως αυτής της σκλίδας δεν κινδυνεύει από χαλάζι. Το Άγιο Φως της Ανάστασης, που θα φωτίσει το αγιασμένο από τα Φώτα καλάμι, θεωρείται ότι έχει τη δύναμη να προστατεύσει ολόκληρη την περιοχή.
Στη Βινία των Αγράφων, την ώρα που θα πει ο παπάς το «Χριστός Ανέστη», οι χριστιανοί καίνε το φανό. Τα παιδιά μαζεύουν ξερά κλαδιά πάνω στον βράχο που βρίσκεται απέναντι από το χωριό και λέγεται Σουφλί. Ακούγοντας το πρώτο «Χριστός Ανέστη», τρέχουν με τη λαμπάδα στο χέρι (την οποία άναψαν όταν ο παπάς είπε «Δεύτε λάβετε φως») και ανάβουν τον φανό.
Στη Σύρο, το Μεγάλο Σάββατο αρχίζει με το κάψιμο του φανού, στη θέση Κιουρά της Πλάκας. Το πανελλήνιο αυτό έθιμο συνδέεται με τη δεισιδαιμονία του λαού, που πιστεύει ότι η καταστροφή του ομοιώματος του προδότη θα τον απαλλάξει από τα όποια δεινά.
Η Ανάσταση του Χριστού είναι και για τον λαό σύνθημα αγάπης, το οποίο εκδηλώνεται με τον αμοιβαίο ασπασμό των εκκλησιαζομένων.
ΓΙΑΤΙ ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΑ ΜΕΣΑΝΥΧΤΑ ΤΟΥ Μ. ΣΑΒΒΑΤΟΥ
Η ακριβής ώρα που έγινε η Ανάσταση του Ιησού αποτελεί σημείο προβληματισμού και διαφωνίας μεταξύ των μελετητών, αφού κανένας από τους Ευαγγελιστές δεν κάνει σαφή αναφορά σε αυτήν.
Ο Ματθαίος αναφέρει: «Οψέ Σαββάτων, τη επιφωσκούση εις μίαν σαββάτων», προσδιορίζοντάς την έως την ανατολή του ηλίου, την πρώτη ημέρα της εβδομάδας, εννοώντας την Κυριακή. Ο Λουκάς επίσης αναφέρεται στην πρώτη ημέρα της εβδομάδας, τα βαθιά χαράματα: «Τη δε μία των σαββάτων, όρθρου βαθέως ήλθον επί το μνήμα». Ο Ιωάννης γράφει ότι, αφού πέρασε η ημέρα του Σαββάτου, κατά την πρώτη ημέρα της εβδομάδας, όταν ήταν ακόμη σκοτάδι: «Έρχεται πρωί, σκοτίας έτι ούσης, εις το μνημείον». Και ο Μάρκος συμφωνεί ως προς την ημέρα και προσδιορίζει τον χρόνο μετά τη δύση του ηλίου: «Λίαν πρωί της μίας σαββάτων έρχονται επί το μνημείον, ανατείλαντος του ηλίου».
Είναι φανερό πως όλοι συμφωνούν ως προς την ημέρα, την Κυριακή, αλλά δίνουν διαφορετικές εκδοχές ως προς την ώρα της Αναστάσεως. Αυτό πιθανότατα συμβαίνει γιατί δεν τους ενδιαφέρει ιδιαίτερα η ακριβής ώρα, αλλά θεωρούν καθοριστικής σημασίας την επιβεβαίωση της ημέρας. Θέλουν να τονίσουν ότι έγινε ακριβώς όπως το είχε προαναγγείλει ο Ιησούς.
Ο Χριστός είχε δηλώσει στους μαθητές Του «αποκτανθήναι και τη τρίτη ημέρα εγερθήναι», δηλαδή ότι θα καταδικαστεί σε θάνατο, αλλά την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί. Αυτό, λοιπόν, που επιθυμούν όλοι οι Ευαγγελιστές είναι να γίνει σαφές ότι πράγματι αναστήθηκε ο Ιησούς την τρίτη ημέρα.
Ο Ιησούς Χριστός πεθαίνει το μεσημέρι της Παρασκευής. Μέχρι τα μεσάνυχτα της Παρασκευής είναι η πρώτη ημέρα, μέχρι τα μεσάνυχτα του Σαββάτου η δεύτερη ημέρα, οπότε ο Ιησούς πρέπει να αναστήθηκε από τις 00.01 τη νύχτα της Κυριακής έως και τις 24.00 της ίδιας ημέρας.
Γι’ αυτόν τον λόγο, η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει ορίσει ως ώρα της Ανάστασης ακριβώς τη στιγμή που ξεκινά η τρίτη ημέρα, με το σκεπτικό πως, όποτε κι αν αναστήθηκε ο Χριστός, η σωστή ώρα περιέχεται μέσα στην Κυριακή.
The post Μεγάλο Σάββατο και Ανάσταση: νόημα και παραδόσεις appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.