Ολοκληρώνεται σήμερα η δημόσια διαβούλευση για το νέο σχέδιο νόμου του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης με τίτλο «Ενίσχυση της εφαρμογής της ισότητας της αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή για εργασία ίσης αξίας – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/970». Στόχος του, σύμφωνα με την υπουργό, Νίκη Κεραμέως, είναι – μεταξύ άλλων – να αντιμετωπίσει τις μισθολογικές ανισότητες που εξακολουθούν να παρατηρούνται μεταξύ ανδρών και γυναικών στην αγορά εργασίας, μέσω της ενίσχυσης της διαφάνειας και της δημιουργίας αποτελεσματικότερων μηχανισμών ελέγχου και επιβολής.
Το νομοσχέδιο ενσωματώνει την αντίστοιχη ευρωπαϊκή οδηγία και εισάγει σειρά νέων υποχρεώσεων για τους εργοδότες. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η γνωστοποίηση του ύψους ή του εύρους των αποδοχών ήδη από τη διαδικασία πρόσληψης, η παροχή πληροφοριών στους εργαζόμενους σχετικά με τα μισθολογικά κριτήρια που εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις, καθώς και η δυνατότητα διεκδίκησης στοιχείων που αφορούν τις αμοιβές εργαζομένων που εκτελούν ίδια ή ισοδύναμη εργασία.
Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει καταγραφεί τα τελευταία χρόνια στην απασχόληση των γυναικών, οι μισθολογικές διαφορές παραμένουν υπαρκτές τόσο στην Ελλάδα όσο και στην υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ενωση. Αρκετοί, ωστόσο, εκφράζουν ενστάσεις και επιφυλάξεις για το κατά πόσο οι νέες διατάξεις – ακόμη και εάν εφαρμοστούν πλήρως και με αυστηρότητα (κάτι που συχνά δεν γίνεται) θα δώσουν τις απαιτούμενες λύσεις και θα φέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Νέος ελεγκτικός μηχανισμός
Κεντρικό στοιχείο, πάντως, του νομοσχεδίου αποτελεί ο μηχανισμός εφαρμογής και ελέγχου των νέων διατάξεων. Οπως εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο εργατολόγος Μιχάλης Καλαντζόπουλος, «μιλάμε πλέον για ίσες αμοιβές ανεξαρτήτως φύλου και οικογενειακών υποχρεώσεων. Οι εργοδότες οφείλουν να δημοσιεύουν και στις αγγελίες συγκεκριμένα ποσά ή εύρος ποσού το οποίο θα δίνουν στους εργαζόμενους. Θα υπάρχει πλέον και ο ανάλογος ελεγκτικός μηχανισμός τόσο από την Επιθεώρηση Εργασίας όσο και από τον Συνήγορο του Πολίτη».
Οι δύο αυτοί θεσμοί αναμένεται να έχουν κομβικό ρόλο στην εφαρμογή του νέου πλαισίου. Η Επιθεώρηση θα διερευνά καταγγελίες και θα διενεργεί ελέγχους, ενώ ο Συνήγορος θα αναλάβει σημαντικές αρμοδιότητες ως φορέας ισότητας, με πρόσβαση σε στοιχεία και δυνατότητα παρέμβασης σε περιπτώσεις πιθανών διακρίσεων. Η φιλοσοφία της ευρωπαϊκής οδηγίας, άλλωστε, είναι ότι η έλλειψη διαφάνειας λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός αναπαραγωγής των ανισοτήτων. Οταν ο εργαζόμενος δεν γνωρίζει πώς αμείβονται συνάδελφοί του σε αντίστοιχες θέσεις, δυσκολεύεται να αποδείξει ότι υφίσταται διάκριση.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο εστιάζει και η εργατολόγος Ματίνα Τριανταφύλλη. «Οι εργαζόμενες θα μπορούν κατά τη διάρκεια της απασχόλησής τους να ζητούν στοιχεία από τον εργοδότη για το ατομικό επίπεδο των αμοιβών τους, αλλά και για τις αμοιβές που δίδονται στους άνδρες εργαζόμενους των αντίστοιχων θέσεων. Θα μπορεί να ζητάει τη διαφορά των αποδοχών εφόσον παρέχουν ίσης αξίας εργασία», επισημαίνει. Η ίδια εξηγεί ότι ο Συνήγορος του Πολίτη θα λειτουργεί ως κρίσιμος κρίκος στην αλυσίδα ελέγχου, καθώς οι εργοδότες θα υποχρεώνονται να παρέχουν τα απαραίτητα στοιχεία ώστε να διαπιστώνεται εάν υπάρχουν αποκλίσεις στις αμοιβές.
Και στα μπόνους
«Μία εργαζόμενη που θεωρεί ότι υπάρχει διάκριση εις βάρος της θα μπορεί να προσφεύγει στην Επιθεώρηση Εργασίας, να ζητάει τα στοιχεία από τον Συνήγορο του Πολίτη ο οποίος θα παρεμβαίνει στη διαδικασία και θα ζητά από τον εργοδότη να αναφέρει τα στοιχεία αυτά», αναφέρει. Σύμφωνα με την κ. Τριανταφύλλη, οι εργαζόμενοι θα έχουν πλέον τη δυνατότητα να διεκδικούν όχι μόνο διαφορές μισθών αλλά και διαφορές σε μπόνους, παροχές ή ακόμη και σε μισθολογικές προαγωγές, ενώ θα μπορούν να προσφεύγουν και στα δικαστήρια ζητώντας αποζημίωση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αντιστροφή του βάρους της απόδειξης σε αρκετές περιπτώσεις. «Ενα δύσκολο θέμα είναι η απόδειξη των θεμάτων αυτών. Το βάρος απόδειξης θα το έχει ο εργοδότης ως επί το πλείστον. Ο εργαζόμενος θα είναι πια σε μια πλεονεκτική θέση να ζητάει τα στοιχεία των αντίστοιχων θέσεων χωρίς ταυτοποίηση των προσώπων», τονίζει.
Το σίγουρο είναι ότι η ψήφιση του νέου νομοσχεδίου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βήματα προσαρμογής της ελληνικής αγοράς εργασίας στις σύγχρονες ευρωπαϊκές απαιτήσεις για ίση μεταχείριση και διαφάνεια. Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, εξάλλου, αποδεικνύουν ότι το πρόβλημα δεν έχει εξαλειφθεί. Παρά τη σχετική σταθεροποίηση του δείκτη στο 13,4%, χιλιάδες γυναίκες εξακολουθούν να αμείβονται λιγότερο από τους άνδρες για εργασία ίδιας ή ίσης αξίας.
Το ερώτημα που μένει να απαντηθεί είναι αν οι νέες ρυθμίσεις καταφέρουν να μετατρέψουν τη νομοθετική πρόβλεψη σε καθημερινή εργασιακή πραγματικότητα. Οι επόμενοι μήνες, μετά την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης και την κατάθεση του νομοσχεδίου στη Βουλή, αναμένεται να δώσουν πιο σαφείς απαντήσεις – όπως, βεβαίως, και το τι θα συμβεί στην πράξη.
Το χάσμα αμοιβών στην Ελλάδα
Η Ελληνική Στατιστική Αρχή ανακοίνωσε φέτος για πρώτη φορά στοιχεία χρονοσειράς για το χάσμα αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών κατά τα έτη 2022-2024.
Σύμφωνα με τον ορισμό, το χάσμα αμοιβών εκφράζει τη διαφορά μεταξύ των μέσων ακαθάριστων ωριαίων αποδοχών ανδρών και γυναικών ως ποσοστό των αποδοχών των ανδρών. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η μισθολογική απόσταση παραμένει σχεδόν αμετάβλητη τα τελευταία τρία χρόνια.
Με απλά λόγια, το 2024 οι γυναίκες στην Ελλάδα αμείβονταν κατά μέσο όρο 13,4% λιγότερο ανά ώρα εργασίας σε σχέση με τους άνδρες. Παρότι, όμως, η Ελλάδα βρίσκεται ελαφρώς κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ – σύμφωνα με τη Eurostat, η Ελλάδα παρουσιάζει μικρότερο μισθολογικό χάσμα από τη Γερμανία, αλλά υψηλότερο από τις σκανδιναβικές χώρες – η διαφορά εξακολουθεί να είναι σημαντική, ιδιαίτερα σε συγκεκριμένους κλάδους και ηλικιακές ομάδες.
Εντυπωσιακό είναι ότι στον κλάδο των ΜΜΕ, οι γυναίκες λαμβάνουν κατά μέσο όρο 25,3% χαμηλότερες ωριαίες αποδοχές από τους άνδρες, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από το συνολικό μέσο όρο της οικονομίας. Αντίθετα, σε ορισμένους κλάδους, όπως η διαχείριση του νερού και των αποβλήτων, το χάσμα εμφανίζεται αρνητικό, γεγονός που σημαίνει ότι οι γυναίκες εμφανίζουν υψηλότερες μέσες αποδοχές από τους άνδρες.
Ηλικία
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα όταν εξεταστεί η ηλικιακή διάσταση του φαινομένου. Το μεγαλύτερο μισθολογικό χάσμα καταγράφεται στην ηλικιακή ομάδα άνω των 65 ετών, όπου το 2024 έφθασε το 21,5%, ενώ αντίθετα στους εργαζόμενους κάτω των 25 ετών οι γυναίκες εμφανίζουν ελαφρώς υψηλότερες αποδοχές από τους άνδρες. Οι ειδικοί αποδίδουν το φαινόμενο στις διαφορετικές επαγγελματικές διαδρομές των δύο φύλων, στις διακοπές καριέρας λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων αλλά και στη χαμηλότερη εκπροσώπηση των γυναικών σε θέσεις ευθύνης.
Ο προβληματισμός και οι προτάσεις της ΓΣΕΕ
Στο πλαίσιο του ρεπορτάζ, «ΤΑ ΝΕΑ» ζήτησαν τις θέσεις της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδας, η οποία κατέθεσε αναλυτικές παρατηρήσεις και προτάσεις επί του σχεδίου νόμου. Η ΓΣΕΕ δηλώνει ότι στηρίζει την ενσωμάτωση της Οδηγίας 2023/970, θεωρώντας ότι η μισθολογική διαφάνεια μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη δημιουργία δικαιότερων και περισσότερο προβλέψιμων μισθολογικών συστημάτων και στην ενίσχυση της πραγματικής ισότητας των φύλων στην εργασία. Παράλληλα, όμως, εκφράζει προβληματισμό για τον τρόπο ενσωμάτωσης της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, ζητώντας σαφέστερο θεσμικό πλαίσιο και αποφυγή επικαλύψεων αρμοδιοτήτων μεταξύ των αρμόδιων φορέων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στην ανάγκη ενίσχυσης της Επιθεώρησης Εργασίας – η οποία έχει αποδειχθεί στην πράξη υποστελεχωμένη – όπως επίσης στη διασφάλιση της λογοδοσίας των αρμόδιων αρχών και στη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στις διαδικασίες παρακολούθησης και εφαρμογής του νέου πλαισίου. Η ΓΣΕΕ επισημαίνει ακόμη ότι η αποτελεσματική εφαρμογή της Οδηγίας προϋποθέτει επαρκείς ελεγκτικούς μηχανισμούς, ξεκάθαρες διαδικασίες διαφάνειας και συντονισμό μεταξύ υπουργείου Εργασίας, φορέων ισότητας και ελεγκτικών υπηρεσιών.
Την κουλτούρα ν’ αλλάξουμε, πριν από τους νόμους
του Νίκου Συρίγου
Είναι το νοµοσχέδιο Κεραµέως για την ισότητα ανδρών και γυναικών στην εργασία ένα βήµα για να υπάρξει όντως ισότητα; Μπορεί. Αλλά δεν τρέφω και πολλές ελπίδες. Γιατί; Διότι πριν από τους νόµους, πρέπει να αλλάξουµε την κουλτούρα µας σε αυτό το θέµα. Να αλλάξουµε δηλαδή εµείς. Οταν ακόµα και σήµερα, το 2026 µ.Χ., γίνονται διαρκώς ερωτήσεις σε γυναίκες «σας βοηθάει ο άντρας σας στις δουλειές του σπιτιού;» καταλαβαίνεις πολύ εύκολα αν θα µπορέσει ένα νοµοσχέδιο να έχει αποτέλεσµα. Από τη στιγµή που είναι όντως δουλειές του σπιτιού προς τι η ερώτηση; Δεν είναι όµως.
Είναι δουλειές της γυναίκας. Ετσι έχει αποτυπωθεί και ριζωθεί στην κοινωνία. Αρα ακόμα και οι ίσες αμοιβές, αδικούν τη γυναίκα, όσο εκείνη παραμένει διπλά εργαζόμενη. Και ναι, καλές οι προθέσεις αλλά δεν αρκούν. Πολλώ δε μάλλον όταν το ίδιο το νομοσχέδιο, αφήνει πολλά σημεία στη δικαιοδοσία του εργοδότη. Είναι θολό δηλαδή. Μπορεί και συνειδητά. Ή και όχι. Σε κάθε περίπτωση, η μεγάλη αλλαγή θα έρθει μέσα από τον ίδιο τον πολίτη. Τον άνθρωπο, τον σύντροφο, τον σύζυγο. Και θα έρθει όταν οι λέξεις αποκτήσουν ξανά νόημα. Οταν όλοι εμείς απορρίψουμε τις στερεοτυπικές ερωτήσεις με τον τρόπο που το κάνει ένας σπουδαίος άνθρωπος ονόματι Χαβιέρ Μπαρδέμ.