Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες φθάνει το βράδυ της Δευτέρας στην Κύπρο, σε μια επίσκεψη που αναμένεται να δοκιμάσει κατά πόσον υπάρχουν οι ελάχιστες πολιτικές προϋποθέσεις για επιστροφή σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό.
Η επίσκεψη δεν παρουσιάζεται από τα Ηνωμένα Έθνη ως διαδικασία που θα οδηγήσει άμεσα σε συμφωνία. Ο επίσημος στόχος είναι να συζητηθούν οι προσπάθειες για την προώθηση της ειρηνευτικής διαδικασίας και τη διατήρηση της σταθερότητας στο νησί, μέσα από επαφές με τους ηγέτες των δύο κοινοτήτων και άλλους εμπλεκόμενους φορείς. Είναι η πρώτη επίσκεψη γενικού γραμματέα του ΟΗΕ στην Κύπρο εδώ και 16 χρόνια.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι, επομένως, τι περιλαμβάνει το πρόγραμμα των συναντήσεων, αλλά εάν ο Αντόνιο Γκουτέρες μπορεί να εντοπίσει κοινό σημείο εκκίνησης ανάμεσα σε δύο πλευρές που εξακολουθούν να διαβάζουν διαφορετικά τόσο τη σημερινή συγκυρία όσο και τη βάση μιας μελλοντικής λύσης.
Οι επαφές Ολγκίν την Δευτέρα
Λίγες ώρες πριν από την άφιξη του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο, η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, άρχισε στη Λευκωσία τον τελευταίο κύκλο προπαρασκευαστικών επαφών.
Η Ολγκίν συναντήθηκε το πρωί για περισσότερο από μία ώρα με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη, με τη συζήτηση να επικεντρώνεται στην επίσκεψη του επικεφαλής του ΟΗΕ και στις δυνατότητες για τα επόμενα βήματα στο Κυπριακό.
Εξερχόμενη από το Προεδρικό Μέγαρο, δήλωσε ότι ο Αντόνιο Γκουτέρες έρχεται στην Κύπρο για να διευκολύνει τη διαδικασία και να ενθαρρύνει τις δύο πλευρές να εξετάσουν την προοπτική επιστροφής στις διαπραγματεύσεις.
«Η αποστολή του Γενικού Γραμματέα είναι να διευκολύνει τη διαδικασία και να ενθαρρύνει τους πολίτες και τους ηγέτες να στραφούν προς την προοπτική μιας διαπραγμάτευσης. Γι’ αυτό επισκέπτεται την Κύπρο. Έχει στηρίξει αυτή την προσπάθεια εδώ και σχεδόν δέκα χρόνια και ελπίζω ότι θα μπορέσουμε να σημειώσουμε κάποια πρόοδο», ανέφερε.
Η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα έφθασε στη Λευκωσία έπειτα από επαφές στις Βρυξέλλες και στην Άγκυρα, δύο σταθμούς που συνδέονται άμεσα με τις βασικές μεταβλητές της νέας διπλωματικής προσπάθειας.
Η ίδια χαρακτήρισε καλές τις συναντήσεις που είχε και δήλωσε ότι συζητήθηκαν «όλα τα αναγκαία σημεία» ώστε να δοθεί ώθηση στη διαδικασία.
Στην Άγκυρα η Ολγκίν συναντήθηκε με τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν, ενώ στις Βρυξέλλες είχε επαφές με ευρωπαίους αξιωματούχους. Η στάση της Τουρκίας και ο βαθμός στον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να συμβάλει στις προσπάθειες αποτελούν δύο από τους βασικούς παράγοντες που θα επηρεάσουν τις εξελίξεις.
Η Ολγκίν αναμένεται να συναντηθεί και με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν, πριν από την έναρξη των επαφών του Αντόνιο Γκουτέρες.
«Ετοιμότητα και ρεαλισμός» από τη Λευκωσία
Μετά τη συνάντηση στο Προεδρικό Μέγαρο, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης δήλωσε ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά είναι έτοιμη να αξιοποιήσει «και την παραμικρή χαραμάδα ελπίδας» για τα επόμενα βήματα.
Υπογράμμισε τη σημασία της προσωπικής εμπλοκής του Αντόνιο Γκουτέρες, σημειώνοντας ότι ο Γενικός Γραμματέας αφιερώνει χρόνο στην επίσκεψη και θέτει στην υπηρεσία της προσπάθειας το θεσμικό κύρος της θέσης του.
Σύμφωνα με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, η προσήλωση του Γκουτέρες στη διαδικασία και η χρονική συγκυρία της επίσκεψης, σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας, δημιουργούν νέα δεδομένα.
Ο Λετυμπιώτης ανέφερε, ωστόσο, ότι η Λευκωσία αντιμετωπίζει τις εξελίξεις με ρεαλισμό και αναγνωρίζει τις δυσκολίες. Απέδωσε τα βασικά εμπόδια κυρίως στη στάση της Τουρκίας και σημείωσε ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά αναμένει να ακούσει τις σκέψεις του ίδιου του Γενικού Γραμματέα και να διαπιστώσει ποια μπορούν να είναι τα επόμενα βήματα.
Πρόσθεσε ότι οι επαφές θα δείξουν κατά πόσον η Άγκυρα είναι διατεθειμένη να κινηθεί εντός του πλαισίου που καθορίζεται από το διεθνές δίκαιο και τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος απέρριψε δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία εξετάζεται σχέδιο λύσης που θα περιλαμβάνει «εποικοδομητικές ασάφειες».
«Κάτι τέτοιο δεν υφίσταται», ανέφερε, προσθέτοντας ότι οποιαδήποτε πρόνοια θα μπορούσε να παραπέμπει σε λύση εκτός του συμφωνημένου πλαισίου αποτελεί διαχρονική κόκκινη γραμμή για την ελληνοκυπριακή πλευρά.
Μέχρι στιγμής τα Ηνωμένα Έθνη δεν έχουν ανακοινώσει νέο επίσημο σχέδιο ή γραπτή πρόταση για τη λύση του Κυπριακού.
Χαμηλότερος ο πήχης από την τουρκοκυπριακή πλευρά
Ο Τουφάν Έρχιουρμαν κινείται σε χαμηλούς τόνους, προειδοποιώντας ότι δεν πρέπει να αποδοθούν στην επίσκεψη προσδοκίες που δεν ανταποκρίνονται στο σημερινό στάδιο της διαδικασίας.
Σε δημόσια τοποθέτησή του τις προηγούμενες ημέρες χαρακτήρισε σημαντική την παρουσία του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο και τη συνέδεσε με τη συνέχιση των προσπαθειών του ΟΗΕ. Διευκρίνισε, όμως, ότι «δεν θα ήταν σωστό να αποδώσουμε σε αυτή την επίσκεψη την έννοια μιας λύσης ή την αρχή ή το τέλος οποιασδήποτε διαδικασίας».
«Υποστηρίζουμε τις προσπάθειες που καταβάλλει ο γενικός γραμματέας και προσπαθούμε να συμβάλουμε με καλή πίστη», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η τουρκοκυπριακή πλευρά ενεργεί σε στενή συνεννόηση με τις αρχές της Τουρκίας.
Η δήλωση υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο της Άγκυρας.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αντόνιο Γκουτέρες την Κυριακή, δύο ημέρες μετά τη συνάντησή του στην Άγκυρα με τη Μαρία Άνχελα Ολγκίν.
Σύμφωνα με το τουρκικό κρατικό πρακτορείο Anadolu, συζητήθηκαν οι περιφερειακές εξελίξεις με αφορμή τις επισκέψεις του γενικού γραμματέα στη Συρία και στην Κύπρο, χωρίς να δοθούν περισσότερες πληροφορίες για το περιεχόμενο της συνομιλίας.
Το χάσμα για τη βάση των συνομιλιών
Παρά τη νέα διπλωματική κινητικότητα, το κρίσιμο ζήτημα παραμένει η βάση πάνω στην οποία θα μπορούσε να επαναληφθεί η διαπραγμάτευση.
Η Λευκωσία επιμένει σε λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, όπως προβλέπουν τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Το ίδιο πλαίσιο εξακολουθεί να αποτελεί την επίσημη βάση των προσπαθειών των Ηνωμένων Εθνών.
Η Τουρκία, αντιθέτως, έχει τα τελευταία χρόνια υποστηρίξει ότι οποιαδήποτε νέα επίσημη διαδικασία πρέπει να αναγνωρίζει εκ των προτέρων την κυριαρχική ισότητα και το ισότιμο διεθνές καθεστώς των Τουρκοκυπρίων, συνδέοντας αυτή τη θέση με τη λογική της λύσης δύο κρατών.
Η αλλαγή στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας έχει δημιουργήσει προσδοκίες για διαφορετικό κλίμα στις επαφές. Δεν έχει, όμως, ακόμη αποσαφηνιστεί εάν μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστική μεταβολή της τουρκικής θέσης ή σε επιστροφή στο ομοσπονδιακό πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών.
Το Κυπριακό 52 χρόνια μετά την εισβολή
Η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη εδώ και 52 χρόνια.
Στις 15 Ιουλίου 1974 πραγματοποιήθηκε πραξικόπημα κατά του Προέδρου Μακαρίου, το οποίο οργανώθηκε με τη στήριξη της στρατιωτικής χούντας της Αθήνας. Πέντε ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο. Μετά τη δεύτερη φάση των στρατιωτικών επιχειρήσεων τον Αύγουστο, το νησί παρέμεινε χωρισμένο από τις γραμμές κατάπαυσης του πυρός και τη νεκρή ζώνη που επιτηρεί ο ΟΗΕ.
Η διεθνώς αναγνωρισμένη Κυπριακή Δημοκρατία ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο στο νότιο τμήμα του νησιού. Στον βορρά λειτουργεί από το 1983 η αυτοανακηρυχθείσα «Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου», η οποία αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία.
Ολόκληρη η Κύπρος αποτελεί έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2004, αλλά το ευρωπαϊκό κεκτημένο έχει ανασταλεί στις περιοχές όπου η κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο.
Από το Κραν Μοντανά στις πληροφορίες για «Γκουτέρες συν»
Η τελευταία ολοκληρωμένη προσπάθεια επίλυσης κατέρρευσε τον Ιούλιο του 2017 στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας. Οι συνομιλίες απέτυχαν να καταλήξουν σε συμφωνία στα βασικά ανοικτά ζητήματα, μεταξύ των οποίων η ασφάλεια, οι εγγυήσεις, η παρουσία στρατευμάτων, η πολιτική ισότητα και η κατανομή εξουσιών. Από τότε δεν έχει επαναληφθεί επίσημη διαπραγματευτική διαδικασία αντίστοιχου εύρους.
Κυπριακά και τουρκικά μέσα ενημέρωσης αναφέρονται τις τελευταίες ημέρες στο ενδεχόμενο επικαιροποίησης του πλαισίου που είχε παρουσιάσει τότε ο Αντόνιο Γκουτέρες. Ορισμένα δημοσιεύματα χρησιμοποιούν τον όρο «Γκουτέρες συν», ενώ άλλα υποστηρίζουν ότι στόχος του γενικού γραμματέα είναι να διαφυλάξει το διαπραγματευτικό κεκτημένο και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια νέα άτυπη διευρυμένη συνάντηση.
Μέχρι στιγμής, όμως, τα Ηνωμένα Έθνη δεν έχουν δημοσιοποιήσει νέο γραπτό σχέδιο ή αναθεωρημένο πλαίσιο.
Τι θα κριθεί από την επίσκεψη
Ο Αντόνιο Γκουτέρες θα έχει, κατά την επίσκεψή του, χωριστές και κοινές επαφές με τους δύο ηγέτες, αλλά και συναντήσεις με τους διαπραγματευτές, τις δικοινοτικές Τεχνικές Επιτροπές, εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και στελέχη της ειρηνευτικής δύναμης.
Το αποτέλεσμα, ωστόσο, δεν θα κριθεί από τον αριθμό των συναντήσεων ή από το εάν θα υπάρξει μια γενική δήλωση υπέρ της συνέχισης του διαλόγου.
Το ουσιαστικό τεστ είναι εάν μπορεί να καταγραφεί κοινή αντίληψη για τη βάση των συνομιλιών, εάν η Τουρκία εμφανίζεται διατεθειμένη να επιτρέψει επιστροφή σε μια διαδικασία στηριγμένη στα ψηφίσματα του ΟΗΕ και εάν οι δύο πλευρές μπορούν να συμφωνήσουν σε συγκεκριμένα επόμενα βήματα.
Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, η επίσκεψη θα επιβεβαιώσει απλώς τη συνέχιση της επαφής.
Πηγή: Euronews