Είτε οι κάλπες στηθούν το φθινόπωρο είτε την άνοιξη του 2027, ένα είναι βέβαιο: τους επόμενους μήνες θα έχουμε εκλογές. Σχεδόν για όλα τα κόμματα όμως – σε ένα βαθμό και για τους δημοσκόπους –, η ψήφος των νέων αποτελεί αίνιγμα. Οι δε προσπάθειες των πολιτικών, με βίντεο στο TikTok (στο οποίο δεν συχνάζει πια μόνο η Gen Z) και άλλες δράσεις, που έχουν στόχο να προσελκύσουν νέους ψηφοφόρους στην κάλπη και υπέρ τους, είναι αμφίβολης αποτελεσματικότητας.
Τα παραδοσιακά κόμματα, όπως ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και ΚΚΕ, δυσκολεύονται να «συναντήσουν» τους νέους ψηφοφόρους, ενώ στην ίδια κατηγορία φέρεται να εντάσσεται πλέον και ο Αλέξης Τσίπρας, για τον οποίο οι νέοι αποτελούσαν παλαιότερα προνομιακό κοινό. Αντιθέτως, μικρότερα κόμματα από όλες τις πλευρές του πολιτικού φάσματος, όπως η Πλεύση Ελευθερίας, το ΜέΡΑ25 και η Φωνή Λογικής, φέρονται να βρίσκονται σε μεγαλύτερη επαφή με τους νέους ψηφοφόρους – κάτι που αποτυπώθηκε και στα exit polls των πρόσφατων εκλογικών αναμετρήσεων, όπου η επιρροή τους στους νέους ήταν σαφώς μεγαλύτερη από ό,τι στο σύνολο του πληθυσμού.
Σε αυτό το φόντο, τα κόμματα αναπροσαρμόζουν την τακτική τους. Χαρακτηριστική είναι η ανάδειξη του Δημήτρη Κουτσούμπα ως «καλτ» φιγούρας στο Διαδίκτυο, αλλά και η κίνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη να «αγκαλιάσει» την εικόνα του συμπαθητικού και αστείου «θείου», με τη χρήση αναφορών της ποπ κουλτούρας των νέων, όπως το «six-seven» και τα «red flags στο πρώτο ραντεβού». Τα νέα ακροατήρια προσπαθεί να προσεγγίσει ξανά το ΠΑΣΟΚ με το vidcast «ΠΑΣΟΚ… άρα on air», ενώ αντίστοιχη πρωτοβουλία έχει αναλάβει το κόμμα Τσίπρα, με τη σειρά βίντεο «Ask Alexis» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου ο αρχηγός της ΕΛΑΣ απαντά σε ερωτήματα νέων.
Η εκκωφαντική αποχή
Ο μεγάλος νικητής στην ψήφο των νέων, βέβαια, δεν είναι άλλος από την αποχή.«Οι νέοι θα είναι ξανά η ομάδα με τη μικρότερη συμμετοχή, καθώς θεωρούν ότι οι εκλογές δεν επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητά τους», λέει στα «ΝΕΑ» ο Αντώνης Παπαργύρης, διευθυντής ερευνών της εταιρείας GPO, σχολιάζοντας τα υψηλά ποσοστά της στις ηλικίες 17-35 ετών. «Η εκλογική συμπεριφορά των νέων είναι ευμετάβλητη και υπό διαμόρφωση», προσθέτει και σημειώνει ότι οι νέοι επιλέγουν με βάση αυτό που θεωρούν ότι είναι η ταυτότητά τους, παραμερίζοντας συχνά το κριτήριο της «κυβερνησιμότητας» – ενώ στις μεγαλύτερες ηλικίες συνήθως ισχύει το αντίθετο.
Ο επίκουρος καθηγητής του Tμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Παναγιώτης Κουστένης, συμφωνεί ότι οι νέοι έχουν έντονη «ροπή προς την αποχή». Ο ίδιος επισημαίνει ότι η μειωμένη συμμετοχή τους επιτείνεται λόγω του δημογραφικού.
«Το 2001, οι τρεις μεγάλες ηλικιακές κατηγορίες ψηφοφόρων ήταν περίπου ισάριθμες. Πλέον, λιγότερο από το ένα πέμπτο (20%) του εκλογικού σώματος είναι κάτω των 35 ετών». Αυτό μεταφράζεται, άλλωστε, και στη στρατηγική των κομμάτων, τα οποία ρίχνουν το βάρος τους στην προσέλκυση μεγαλύτερων ηλικιών που πηγαίνουν τακτικά στην κάλπη και εκπροσωπούν μεγαλύτερο τμήμα του εκλογικού σώματος. «Αν ένα κόμμα έχει προβάδισμα 5% στις μεγάλες ηλικίες, το ανταγωνιστικό του θα πρέπει να έχει προβάδισμα άνω του 10% στους νέους για να βρεθεί πρώτο», υπογραμμίζει χαρακτηριστικά ο Π. Κουστένης.
Προσπαθώντας να εξηγήσει τα αίτια της αποστροφής των νέων για την κάλπη, ο καθηγητής Θεωρίας Κράτους και Δικαίου του Παντείου Πανεπιστημίου, Δημήτρης Καλτσώνης, λέει από την πλευρά του: «Για να ψηλαφίσουμε τους νέους, πρέπει πρώτα να εξετάσουμε το περιβάλλον στο οποίο γεννήθηκαν, μεγάλωσαν και ζουν σήμερα. Η γενιά που βίωσε την οικονομική κρίση του 2008-2009, καλείται να επιβιώσει σε έναν ριζικά διαφορετικό κόσμο. Αυτός ο κόσμος δεν χαρακτηρίζεται απλώς από εντεινόμενες ανισότητες σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλά και από αυξανόμενα φαινόμενα πολεμικών επεμβάσεων, συρράξεων, διάχυτης διαφθοράς και άκρατου ανταγωνισμού».
Για την Ελλάδα, ο Δ. Καλτσώνης επισημαίνει την ύπαρξη μιας μεγάλης αντίθεσης. «Από τη μία πλευρά, υπάρχει μια νεολαία με υψηλά προσόντα – πτυχιούχοι πανεπιστημίων, συχνά με περισσότερα από ένα πτυχία ή μεταπτυχιακούς τίτλους. Από την άλλη, οι επικρατούσες οικονομικές συνθήκες αναγκάζουν αυτούς τους ανθρώπους στην ετεροαπασχόληση, ενώ παράλληλα έρχονται αντιμέτωποι με σοβαρά προβλήματα, όπως το στεγαστικό, το οποίο περιορίζει δραστικά ακόμη και την κοινωνική τους ζωή».
Ο ίδιος, αναφερόμενος στα βασικά γνωρίσματα αυτής της γενιάς, υπογραμμίζει ότι το πρώτο χαρακτηριστικό της πολιτικής τους ταυτότητας, το οποίο πλέον συναντάται και σε άλλες ηλικιακές ομάδες, είναι η έντονη δυσπιστία απέναντι στις εκλογές. «Πρόκειται για ένα φαινόμενο που εντάθηκε μετά τη δεκαετία του ’90 και γιγαντώθηκε μετά το ξέσπασμα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης». Πράγματι το ζήτημα της αποχής δεν αποτελεί πλέον μόνο χαρακτηριστικό των νέων ψηφοφόρων – στις ευρωεκλογές του 2024, η αποχή άγγιξε το 60%, ενώ στις εθνικές κάλπες του 2023 ήταν 39% τον Μάιο και 47% τον Ιούνιο.
«Βασικό ερώτημα για τις επερχόμενες εκλογές είναι το αν τα νεανικά κοινά θα μπορούν να είναι προνομιακό κοινό για τον Τσίπρα», σημειώνει ο Π. Κουστένης, που επισημαίνει όμως ότι «άλλοι οι 18άρηδες του 2015 και άλλοι οι 18άρηδες του σήμερα» και αναφέρει, ως κομβική, την περίοδο της πανδημίας που οδήγησε σε «έκρηξη ιδιώτευσης». Ο Α. Παπαργύρης, πάντως, διευκρινίζει ότι η πολιτικοποίηση των νέων δεν καθορίζεται τόσο από την ακρίβεια, η οποία απασχολεί έντονα τις μεγαλύτερες γενιές, αλλά από πιο «θεωρητικές έννοιες, όπως τα δικαιώματα και το κράτος δικαίου».
Φεμινισμός και κρατικός σχεδιασμός
Αυτό φαίνεται και σε πρόσφατες έρευνες της εταιρείας About People για τις διαφορές μεταξύ των φύλων (Ιούνιος 2024) και την οικονομική δικαιοσύνη (Απρίλιος 2026). Συγκεκριμένα, η ηλικιακή κατηγορία 17-24 ετών λέει στο μεγαλύτερο ποσοστό (63,7%) πως ο φεμινισμός μπορεί να βοηθήσει τις γυναίκες να διεκδικήσουν μια καλύτερη ζωή, αν και το ποσοστό θετικών απαντήσεων στην ίδια ερώτηση πέφτει στο 55,9% στην κατηγορία 25-34 ετών. Επιπλέον, οι νέοι μοιάζουν να θεωρούν τα κόμματα ξεπερασμένα σε ό,τι αφορά την ενίσχυση της έμφυλης ισότητας, καθώς μόλις το 29,2% των ηλικιών 17-24 και το 31,2% των 25-34 ετών εκτιμούν ότι μπορούν να παίξουν θετικό ρόλο, την ώρα που τα αντίστοιχα ποσοστά είναι υψηλότερα σε μεγαλύτερες ηλικιακές κατηγορίες και φτάνουν το 51,9% στους άνω των 65.
Σε ό,τι αφορά το οικονομικό σύστημα, οι νέοι 17-34 ετών τάσσονται εντόνως υπέρ του κρατικού σχεδιασμού σε σχέση με την ελεύθερη αγορά, σε ποσοστό 51,8% έναντι 35,3%. Σημειώνεται, ωστόσο, ότι και οι υπόλοιπες ηλικιακές κατηγορίες (35-54 και 55+) επίσης επιθυμούν περισσότερη κρατική παρέμβαση, όμως σε μικρότερο ποσοστό. Ταυτόχρονα, όμως, από την ίδια έρευνα προκύπτει ότι οι νεότεροι θεωρούν σε μεγαλύτερο βαθμό ότι ορισμένες βασικές υπηρεσίες, όπως οι τράπεζες, η ενέργεια και οι αερομεταφορές θα πρέπει να είναι αρμοδιότητα του ιδιωτικού τομέα. Αντιθέτως, τάσσονται σαφώς υπέρ της δημόσιας υγείας, παιδείας και ύδρευσης – με ποσοστά, αντίστοιχα των άλλων ηλικιακών κατηγοριών.