Όσοι γνωρίζουν τη Λήμνο δεν εκπλήσσονται από την υπερηφάνεια με την οποία οι κάτοικοι και οι απόδημοί της μιλούν για τη θέση του νησιού στην Ιστορία.
Η διαδρομή της εκτείνεται από τη μυθολογία του ελληνικού κόσμου και τον προϊστορικό οικισμό της Πολιόχνης έως τους νεότερους χρόνους.
Για τους Αυστραλούς, ιδιαίτερη σημασία έχει ο ρόλος της Λήμνου ως βάσης της εκστρατείας της Καλλίπολης και ως τόπου όπου Αυστραλές νοσοκόμες και υγειονομικό προσωπικό περιέθαλψαν τραυματίες και ασθενείς.
Ένα ακόμη κεφάλαιο αυτής της μακράς ιστορίας ζωντάνεψε πρόσφατα στα Τσιμάνδρια, μέσα από μια ιδιαίτερη φωτογραφική παρουσίαση της Λίζας Κουτσαπλή.
Η Λίζα έχει αφιερώσει χρόνια στον εντοπισμό και την τεκμηρίωση φωτογραφιών από τη γενέτειρα των γονιών της.
Το αρχείο της περιλαμβάνει εκατοντάδες –αν όχι χιλιάδες– εικόνες, οι οποίες αποτυπώνουν την καθημερινή ζωή στη Λήμνο και τις αλλαγές που έφερε στο νησί το πέρασμα του χρόνου.
Γεννήθηκε στο Heathcote της Βικτώριας από γονείς που μετανάστευσαν στην Αυστραλία από τη Λήμνο και σήμερα μοιράζει τη ζωή της ανάμεσα στην Αθήνα και το πατρικό της σπίτι στα Τσιμάνδρια.
Συγγενής του Lee Tarlamis OAM MP, εργάζεται με συνέπεια για την ανάδειξη των δεσμών ανάμεσα στη Λήμνο και την Αυστραλία, ιδιαίτερα μέσα από την ιστορία των Anzacs.
Από το πλούσιο υλικό που έχει συγκεντρώσει επέλεξε περίπου 230 φωτογραφίες για μια ωριαία οπτικοακουστική παρουσίαση.
Κάθε εικόνα συνοδευόταν από πληροφορίες για το περιεχόμενο και την προέλευσή της, ενώ η ίδια εξηγούσε στο κοινό την ιστορία πίσω από κάθε στιγμιότυπο.
Η προβολή πραγματοποιήθηκε στο γήπεδο ποδοσφαίρου των Τσιμανδρίων και προσέλκυσε περισσότερους από 200 θεατές.
Ανάμεσά τους βρίσκονταν ομογενείς από τη Μελβούρνη και άλλες περιοχές της Αυστραλίας, οι οποίοι επέστρεψαν για ακόμη ένα καλοκαίρι στο νησί των προγόνων τους.
Τη δημιουργία της παρουσίασης και τη διοργάνωση της βραδιάς ενθάρρυνε η πρόεδρος της κοινότητας Τσιμανδρίων, Αγγελική Κλάψου, ενώ παρούσα ήταν και η δήμαρχος Λήμνου, Ελεονώρα Γεώργα.
ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ
Η ανταπόκριση του κοινού ήταν έντονα συναισθηματική. Πολλοί αναγνώρισαν στις φωτογραφίες χωριά, δρόμους και οικεία πρόσωπα από το οικογενειακό ή το προσωπικό τους παρελθόν.
Ανάμεσα στους παρευρισκομένους ήταν και η γραμματέας της Λημνιακής Κοινότητας Βικτώριας, Chrys Glitzos, η οποία κατέγραψε μέρος της παρουσίασης και το μοιράστηκε στη σελίδα της Κοινότητας στο Facebook.
Όπως έγραψε, επρόκειτο για «μια ξεχωριστή και πραγματικά συγκινητική βραδιά, που ταξίδεψε όλους πίσω στον χρόνο, ξυπνώντας αναμνήσεις».
«Ήταν μεγάλη χαρά να βλέπουμε παλιές φωτογραφίες των παππούδων και των προπαππούδων μας και να θυμόμαστε τους ανθρώπους και τις στιγμές που διαμόρφωσαν την οικογενειακή μας ιστορία», πρόσθεσε.
Μέσα από την ανάρτησή της, μέρος της εκδήλωσης έφτασε και στους Λημνιούς της Αυστραλίας που δεν είχαν τη δυνατότητα να παρευρεθούν.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΕΩΣ ΤΗ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΛΗΜΝΟ
Οι φωτογραφίες κάλυπταν μια μεγάλη χρονική περίοδο, από τις αρχές του 20ού αιώνα έως τις δεκαετίες του 1960 και του 1970.
Η παλαιότερη χρονολογείται από το 1908 και απεικονίζει τμήμα της Μύρινας. Τραβήχτηκε από τον Δρ Frederick William Hasluck και φυλάσσεται στο αρχείο της Βρετανικής Σχολής Αθηνών.
Η εικόνα παρουσιάζει τη Μύρινα στα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, πριν από την απελευθέρωση του νησιού και την ένωσή του με την Ελλάδα.
Παρά τον μιναρέ που μαρτυρά την εποχή κατά την οποία ελήφθη η φωτογραφία, διακρίνονται χαρακτηριστικά που παραμένουν αναγνωρίσιμα μέχρι σήμερα: το λιμάνι, τα σπίτια στον Ρωμαίικο Γιαλό και τα ερείπια του κάστρου πάνω από την πόλη.
Ξεχωριστή θέση στην παρουσίαση είχαν φωτογραφίες του Ελληνογάλλου φωτογράφου Etienne Labranche, ο οποίος έφτασε στη Λήμνο μετά την απελευθέρωση του νησιού και άλλων νησιών του Αιγαίου από τον ελληνικό στόλο υπό τον ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη.
Ανάμεσά τους περιλαμβάνονταν εικόνες κατοίκων που είχαν συγκεντρωθεί γύρω από τον Κόλπο του Μούδρου για να γιορτάσουν την ένωση με την Ελλάδα, κρατώντας ελληνικές σημαίες και πανό.
Η ΛΗΜΝΟΣ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ
Σημαντικό μέρος της παρουσίασης ήταν αφιερωμένο στη ζωή στη Λήμνο κατά την εκστρατεία της Καλλίπολης. Οι εικόνες προέρχονται από αρχεία της Αυστραλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γαλλίας και απεικονίζουν χωριά και κατοίκους του νησιού, μεταξύ των οποίων τα Τσιμάνδρια, ο Βάρος, το Διαπόρι, ο Μούδρος, η Μύρινα, το Πεσπέραγο, το Πορτιανού, τα Θέρμα και ο Κοντιάς.
Ανάμεσά τους βρίσκεται η γνωστή φωτογραφία του Anzac Albert Savage, στην οποία ένα ζευγάρι από τα Τσιμάνδρια περπατά σε ένα στενό του χωριού.
Παρουσιάστηκε επίσης φωτογραφία που τράβηξε το 1915-1916 η νοσοκόμα Alice Kitchen. Σε αυτήν απεικονίζεται το ιστορικό γεφύρι των Τσιμανδρίων, όπου υψώθηκε η ελληνική σημαία μετά την απελευθέρωση του νησιού.
Ακολούθησαν εικόνες από τα χρόνια της γερμανικής κατοχής κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και από τη μεταπολεμική ζωή στη Λήμνο: μουσικοί και γιορτές, μαθητές και σχολεία, καθώς και η άφιξη των λεωφορείων, που έφερε έναν νέο τρόπο μετακίνησης στο νησί.
Η παρουσίαση περιλάμβανε ακόμη φωτογραφίες από εορτασμούς της 25ης Μαρτίου και από τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος της Μαρούλας της Λήμνου στον Κότσινα.
Έκλεισε με εικόνες του Νάσου Πατέτσου, γνωστού τραγουδιστή από τα Τσιμάνδρια, ο οποίος ξεκίνησε την καλλιτεχνική του πορεία στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και συνέχισε έως τη δεκαετία του 1970, αποκτώντας πανελλήνια αναγνώριση.
ΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΒΗΜΑ: ΕΝΑ ΨΗΦΙΑΚΟ ΑΡΧΕΙΟ
Μετά το τέλος της προβολής, αρκετοί κάτοικοι πλησίασαν τη Λίζα Κουτσαπλή για να της μιλήσουν για τις δικές τους οικογενειακές συλλογές. Η ίδια ελπίζει να εξετάσει αυτό το νέο υλικό και να το εντάξει στο φωτογραφικό αρχείο της Λήμνου.
Θερμή ήταν και η ανταπόκριση της δημάρχου Ελεονώρας Γεώργα. Ήδη εξετάζεται η δημιουργία ενός μόνιμου και προσβάσιμου ψηφιακού αρχείου, το οποίο θα καταγράφει μέσα από φωτογραφίες τη ζωή και την ιστορική πορεία του νησιού και θα μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο από ερευνητές όσο και από το ευρύ κοινό.
Αναπόσπαστο μέρος ενός τέτοιου αρχείου θα πρέπει να αποτελέσουν οι χιλιάδες φωτογραφίες της Λήμνου από την περίοδο της εκστρατείας της Καλλίπολης, οι οποίες βρίσκονται σήμερα διασκορπισμένες σε συλλογές στην Αυστραλία και άλλες χώρες.
Πρόκειται για εικόνες που τράβηξαν στρατιωτικοί και υγειονομικό προσωπικό από την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία.
Στο βιβλίο μου «Lemnos & Gallipoli Revealed» έχουν δημοσιευτεί εκατοντάδες από αυτές, όμως αποτελούν μόνο ένα μικρό μέρος του υλικού που σώζεται σε ολόκληρο τον κόσμο.
Η συγκέντρωσή τους μαζί με φωτογραφίες από την Ελλάδα και άλλες χώρες θα μπορούσε να δημιουργήσει μια μοναδική και εκτεταμένη οπτική ιστορία ενός ελληνικού νησιού με βαθιές σχέσεις με λαούς και χώρες πέρα από τις ακτές του.
Το ιστορικό και πολιτιστικό έργο ανοιχτού μουσείου «Μονοπάτι Μνήμης της Λήμνου», το οποίο χρηματοδοτείται από την αυστραλιανή κυβέρνηση, πρόκειται να εγκαινιαστεί το επόμενο έτος και αναμένεται να ενισχύσει ακόμη περισσότερο το ενδιαφέρον για την ιστορία και τους ανθρώπους του νησιού.
Η αυξημένη προβολή που αναμένεται να φέρει το έργο θα μπορούσε, με τη σειρά της, να κινητοποιήσει αυστραλιανές αρχές και αρχειακούς φορείς ώστε να παραχωρήσουν στο υπό δημιουργία αρχείο ψηφιακά αντίγραφα των συλλογών τους για τη Λήμνο.
Το εγχείρημα της Λίζας Κουτσαπλή, του Δήμου Λήμνου και των κατοίκων του νησιού αξίζει κάθε στήριξη. Ένα τέτοιο φωτογραφικό αρχείο δεν θα διαφυλάξει μόνο το παρελθόν της Λήμνου, αλλά θα το παραδώσει ζωντανό στις επόμενες γενιές.
*Ο Jim Claven είναι ιστορικός, ανεξάρτητος αρθρογράφος και συγγραφέας. Στα σημαντικότερα έργα του συγκαταλέγεται το βιβλίο «Lemnos & Gallipoli Revealed: A Pictorial History of the Anzacs in the Aegean», το οποίο εκδόθηκε το 2019 από την Επιτροπή Μνήμης Λήμνου–Καλλίπολης της Μελβούρνης.
Ο συγγραφέας ευχαριστεί τις Λίζα Κουτσαπλή, Chrys Glitzos και Penny Angelides για τη βοήθειά τους στην προετοιμασία του παρόντος άρθρου.
The post Οι φωτογραφίες που ξύπνησαν τις μνήμες της Λήμνου appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.