Τις μακροχρόνιες συνέπειες των δασικών πυρκαγιών τόσο στα οικοσυστήματα όσο και στη δημόσια υγεία ανέδειξε ο καθηγητής Περιβαλλοντικής Μηχανικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Δημοσθένης Σαρηγιάννης, μιλώντας στην εκπομπή «Συνδέσεις» του ΕΡΤNews.
Όπως τόνισε, οι πυρκαγιές δεν αφήνουν πίσω τους μόνο καμένη γη, αλλά προκαλούν σοβαρές και μακροχρόνιες επιπτώσεις στη λειτουργία των οικοσυστημάτων και, κατ’ επέκταση, στην ανθρώπινη υγεία και ποιότητα ζωής.
Η βιοποικιλότητα σε κίνδυνο
Ο κ. Σαρηγιάννης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη βιοποικιλότητα, εξηγώντας ότι οι επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές στα μεσογειακά οικοσυστήματα υπονομεύουν την ικανότητά τους να ανακάμψουν.
Όπως ανέφερε, η χαλέπιος πεύκη χρειάζεται 15 έως 20 χρόνια για να δημιουργήσει μια βιώσιμη τράπεζα σπερμάτων στους κώνους της. Εάν καεί πριν συμπληρωθεί αυτό το χρονικό διάστημα, η φυσική αναγέννηση του δάσους καθίσταται αδύνατη και το πευκοδάσος μετατρέπεται μόνιμα σε θαμνώδη ή φρυγανική βλάστηση.
Το φαινόμενο αυτό, όπως επισήμανε, παρατηρείται ήδη σε περιοχές της Αττικής και της Πελοποννήσου.
Αναφερόμενος στην κεφαλληνιακή ελάτη, υπογράμμισε ότι πρόκειται για είδος που δεν αναβλαστάνει μετά από πυρκαγιά και δεν διαθέτει στρατηγικούς κώνους, γεγονός που καθιστά την απώλειά της ουσιαστικά μη αναστρέψιμη σε χρονικό ορίζοντα ενός αιώνα.
Οι επιπτώσεις στην πανίδα
Οι συνέπειες, όπως είπε, δεν περιορίζονται στη χλωρίδα, αλλά επεκτείνονται και στην πανίδα.
Ο κατακερματισμός των βιοτόπων απομονώνει πληθυσμούς ζώων, όπως ερπετά και ασπόνδυλα, διακόπτοντας τη γενετική τους ροή και απειλώντας τη μακροχρόνια επιβίωσή τους.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την πυρκαγιά στη Δαδιά το 2023, κατά την οποία χάθηκαν σημαντικές θέσεις φωλιάσματος του μαυρόγυπα.
PM2.5: Σωματίδια με αυξημένη επικινδυνότητα
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην ατμοσφαιρική ρύπανση που προκαλούν οι μεγάλες πυρκαγιές.
Όπως εξήγησε, οι συγκεντρώσεις των αιωρούμενων σωματιδίων PM2.5 έφτασαν ακόμη και τα 190 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο, όταν το όριο που θεωρείται ασφαλές είναι μόλις 10 μικρογραμμάρια.
Ο ίδιος επισήμανε ότι τα σωματίδια που προέρχονται από την καύση βιομάζας εμφανίζουν μεγαλύτερο οξειδωτικό δυναμικό σε σχέση με εκείνα που εκπέμπονται από την κυκλοφορία των οχημάτων, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης αναπνευστικών προβλημάτων.
Δεν καίγονται μόνο τα δάση
Ο καθηγητής σημείωσε ότι στις πυρκαγιές δεν καταστρέφεται μόνο η φυσική βλάστηση, αλλά καίγονται επίσης κατοικίες, μονωτικά υλικά, ελαστικά, ηλεκτρονικές συσκευές και φωτοβολταϊκά, με αποτέλεσμα να απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα διοξίνες, πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες και βαρέα μέταλλα.
Όπως προειδοποίησε, η στάχτη που παραμένει μετά την κατάσβεση μπορεί να είναι επικίνδυνη και θα πρέπει να απομακρύνεται με ιδιαίτερη προσοχή, χρησιμοποιώντας μάσκα, γάντια και νερό χαμηλής πίεσης, ώστε να αποφεύγεται η επαναιώρηση των σωματιδίων.
Οι συνέπειες συνεχίζονται και μετά την κατάσβεση
Κλείνοντας, ο κ. Σαρηγιάννης υπογράμμισε ότι οι επιπτώσεις μιας μεγάλης πυρκαγιάς δεν σταματούν όταν σβήσουν οι φλόγες.
Αντίθετα, η έκθεση του ανθρώπου στους ρύπους μπορεί να συνεχιστεί για μήνες, μέσω της επαναιώρησης της τέφρας, της πιθανής επιβάρυνσης των υδάτων και της μεταφοράς επιβλαβών ουσιών στην τροφική αλυσίδα, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη λήψη μέτρων προστασίας ακόμη και μετά το τέλος της πυρκαγιάς.