Για περισσότερα από 2.500 χρόνια, η «Οδύσσεια» έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης για αμέτρητες διασκευές και επανερμηνείες.
Ο Ελληνοαυστραλός ποιητής και καλλιτέχνης, Luka Lesson, πιστεύει ότι το ομηρικό έπος εξακολουθεί να έχει κάτι ουσιαστικό να πει, όμως το σύγχρονο κοινό χρειάζεται να το ακούσει μέσα από μια γλώσσα και έναν ρυθμό που να το εκφράζουν σήμερα.
Το νέο, φιλόδοξο έργο του, «Odysseus», συνδυάζει hip-hop, spoken word και ζωντανή ορχήστρα, σε αυτό που ο ίδιος περιγράφει ως «ένα αρχαιοελληνικό Hamilton».
Πρόκειται για μια νέα προσέγγιση στο έπος του Ομήρου, που απευθύνεται σε μια νέα γενιά, χωρίς να χάνει τη βαθιά σύνδεσή του με τις ελληνικές του ρίζες.
Το έργο βρίσκεται υπό ανάπτυξη εδώ και σχεδόν μία δεκαετία. Η ιστορία του ξεκινά το 2016, όταν ο συνθέτης του Sydney Conservatorium, James Humberstone, προσκάλεσε τον Lesson να συνεργαστούν για τη δημιουργία μιας νέας παραγωγής.
«Από την πρώτη στιγμή ένιωσα πως η μεγαλοπρέπεια μιας ορχήστρας ταίριαζε απόλυτα με τον επικό χαρακτήρα ενός αρχαίου ποιήματος όπως η Οδύσσεια», δήλωσε ο Lesson στον «Νέο Κόσμο».
Έχοντας ξεκινήσει την καριέρα του ως ράπερ και έχοντας από μικρός αναπτύξει ιδιαίτερη γοητεία για την Αρχαία Ελλάδα, αναγνώρισε γρήγορα τις ομοιότητες ανάμεσα στην προφορική παράδοση του Ομήρου και τη σύγχρονη hip-hop.
«Συνειδητοποίησα ότι βρίσκομαι σε μια μοναδική θέση ώστε να επαναπροσδιορίσω τη λαϊκή ποίηση της αρχαιότητας μέσα από το πλαίσιο μιας σύγχρονης λαϊκής ποιητικής μορφής, του hip-hop».
Για τον ίδιο, ο συνδυασμός αυτός επιτρέπει στο έργο να είναι απολύτως σύγχρονο, χωρίς να απομακρύνεται από το πρωτότυπο κείμενο.
«Από πολλές απόψεις, το Odysseus μοιάζει απόλυτα σύγχρονο, ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιεί τη σωστή προφορά των ομηρικών ελληνικών λέξεων και αποσπασμάτων. Έτσι, τιμά το αυθεντικό ποίημα με τρόπους που οι περισσότερες σύγχρονες παραγωγές δεν το κάνουν».
Η ελληνική του καταγωγή αποτελεί, όπως εξηγεί, ένα ακόμη στοιχείο που προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στο εγχείρημα.
«Το γεγονός ότι έχω ελληνική καταγωγή προσδίδει ένα επίπεδο αυθεντικότητας που θεωρώ πως το κοινό δικαιούται να περιμένει. Για μένα, αυτό αποτελεί μεγάλη τιμή αλλά και ευθύνη».
ΕΝΑΣ ΝΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ
Για τον Lesson, η ιστορία του Ομήρου είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια αρχαία περιπέτεια. Αντηχεί και την εμπειρία της μετανάστευσης, γνώριμη σε γενιές Ελληνοαυστραλών.
Παρότι αποφεύγει να αποκαλύψει πολλές λεπτομέρειες για τη διασκευή του, αναγνωρίζει ότι οι παραλληλισμοί ανάμεσα στην περιπέτεια του Οδυσσέα και την εμπειρία των Ελλήνων της Διασποράς είναι αναπόφευκτοι.
«Υπάρχουν προφανείς παραλληλισμοί ανάμεσα στην Οδύσσεια και στο ταξίδι των παππούδων μου προς αυτή τη χώρα, όπως και όλων των Ελλήνων της Διασποράς», ανέφερε.
Η σύνδεση αυτή βρίσκεται στο επίκεντρο ενός από τα μεγαλύτερα όνειρά του: η πρεμιέρα του «Odysseus» να πραγματοποιηθεί στην Όπερα του Σίδνεϊ και, στη συνέχεια, το έργο να ταξιδέψει στην Ελλάδα για να παρουσιαστεί σε ένα αρχαίο ελληνικό αμφιθέατρο.
«Το όνειρό μου είναι να παρουσιάσω το έργο μου, Odysseus, σε ένα αρχαίο αμφιθέατρο στην Ελλάδα».
Για τον ίδιο, μια τέτοια παράσταση θα ήταν κάτι πολύ περισσότερο από έναν ακόμη σταθμό μιας διεθνούς περιοδείας.
Η επιστροφή του έργου στον τόπο όπου γεννήθηκε το ομηρικό έπος θα σηματοδοτούσε, παράλληλα, την ολοκλήρωση ενός βαθιά προσωπικού ταξιδιού.
«Θα σήμαινε την ολοκλήρωση ενός κύκλου», είπε. «Θα σήμαινε ότι οι πρόγονοί μου έπραξαν το σωστό και πως, χάρη στις δικές τους θυσίες, το ίδιο κατάφερα κι εγώ».
Παρότι το κοινό είχε την τελευταία ευκαιρία να παρακολουθήσει παρουσίαση του έργου για επαγγελματίες του χώρου στη Μελβούρνη το 2018, ο Lesson σημειώνει ότι, μέσα στα οκτώ χρόνια που μεσολάβησαν, έχουν αλλάξει σημαντικά τόσο ο ίδιος όσο και η ίδια η παραγωγή.
«Από το 2018 έχω εξελιχθεί σημαντικά, τόσο ως καλλιτέχνης όσο και ως άνθρωπος».
Όπως εξηγεί, η δημιουργία οικογένειας, καθώς έγινε σύζυγος και πατέρας, επηρέασε βαθιά τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει πλέον τον ομηρικό ήρωα.
«Κατανοώ πλέον, σε πολύ βαθύτερο επίπεδο, όσα έχει περάσει ο Οδυσσέας ως χαρακτήρας και τι πραγματικά απαιτεί η επιμονή».
Παράλληλα, η παραγωγή έχει ενισχύσει την πολιτισμική της αυθεντικότητα μέσα από τη συνεργασία με το Μουσείο ΣΕΙΚΙΛΟΣ στη Θεσσαλονίκη, όπου μουσικοί και κατασκευαστές οργάνων ειδικεύονται στη δημιουργία πλήρως λειτουργικών αντιγράφων αρχαίων ελληνικών μουσικών οργάνων, όπως η λύρα και η φόρμιγγα.
Σε συνεργασία με τον James Humberstone, ο Lesson εργάζεται πλέον για την εξέλιξη του έργου σε μια ολοκληρωμένη παράσταση διάρκειας 90 λεπτών.
«Είναι πολύ σημαντικό για μένα η αυθεντικότητα και η πολιτισμική σύνδεση με την Οδύσσεια να εκφράζονται με ουσιαστικό, αληθινό και βαθιά σημασιακό τρόπο», τόνισε ο Lesson.
Η ΝΕΑ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ
Για τον Lesson, η ραπ και το spoken word —η προφορική ποίηση που βασίζεται στην απαγγελία και τη ζωντανή εκφορά του λόγου— δεν αποτελούν απομάκρυνση από την αρχαία αφήγηση.
Αντίθετα, τα θεωρεί σύγχρονες εκφάνσεις μιας πανάρχαιας παράδοσης.
«Οι προφορικές παραδόσεις είναι πολύ αρχαιότερες από τις γραπτές», λέει. «Κατά μία έννοια, το βιβλίο είναι μια νέα τεχνολογία».
Ο ίδιος εντοπίζει τις ρίζες του hip-hop στην παράδοση των Griot της Δυτικής Αφρικής, των προφορικών αφηγητών και φορέων της ιστορικής και πολιτισμικής μνήμης των κοινοτήτων τους.
Παράλληλα, αναγνωρίζει στα songlines των Αβορίγινων της Αυστραλίας ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα μετάδοσης γνώσης και πολιτισμού μέσα από τον προφορικό λόγο και το τραγούδι.
«Βλέπω το έργο μου ως συνέχεια του έργου των Ραψωδών, οι οποίοι απήγγελλαν την Οδύσσεια ή την Ιλιάδα μπροστά σε πλήθη, στα υπαίθρια αμφιθέατρα του αρχαίου κόσμου».
Η μορφή έχει αλλάξει, υποστηρίζει, αλλά η ουσία παραμένει ίδια.
«Σήμερα αυτό γίνεται με beats, μικρόφωνα και ομοιοκατάληκτους στίχους, αλλά στην ουσία ένα καλό ποίημα μπορεί να αλλάξει τον κόσμο».
ΜΙΑ ΓΕΦΥΡΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΔΥΟ ΚΟΣΜΟΥΣ
Ο Lesson πιστεύει πως η ελληνική καταγωγή του τού προσφέρει έναν ιδιαίτερο ρόλο ως πολιτισμικού διαμεσολαβητή, συνδέοντας την αρχαία ελληνική κληρονομιά με σύγχρονες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης.
Όπως σημείωσε, η στήριξη που έχει λάβει η παραγωγή τόσο από αυστραλιανούς όσο και από Έλληνες διπλωματικούς εκπροσώπους αντανακλά το αυξανόμενο ενδιαφέρον για νέους τρόπους προσέγγισης και ανάδειξης της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.
«Πιστεύω πως αυτή η διάθεση υπήρχε πάντοτε. Θεωρώ ότι αυτό είναι το δώρο που έχω ως μέλος της ελληνικής διασποράς: η δυνατότητα να αποτελώ μια γέφυρα ανάμεσα σε δύο κόσμους».
Η ίδια φιλοσοφία βρίσκεται στον πυρήνα και των ποιητικών retreats που διοργανώνει σε τόπους όπως τα Μετέωρα και οι Δελφοί. Πολλοί από τους συμμετέχοντες είναι άνθρωποι ελληνικής καταγωγής που επισκέπτονται την Ελλάδα για πρώτη φορά και επιλέγουν το retreat ως έναν διαφορετικό τρόπο να επανασυνδεθούν με τις ρίζες τους.
«Συχνά συμμετέχουν άνθρωποι της ελληνικής διασποράς που δεν έχουν επισκεφθεί ποτέ την Ελλάδα και επιλέγουν το retreat μου ως τον τρόπο για να επιστρέψουν στις ρίζες τους».
Αντί για μια συμβατική τουριστική εμπειρία, ο Lesson τους ενθαρρύνει να βιώσουν τον τόπο σε βάθος, να αφουγκραστούν το τοπίο και να μετατρέψουν τις προσωπικές τους εμπειρίες σε ποίηση.
«Συγκεντρωνόμαστε με την πρόθεση να μη πάρουμε τίποτε από την Ελλάδα, παρά μόνο έμπνευση από την ομορφιά της, ώστε να δημιουργήσουμε, να γράψουμε, να συνδεθούμε και να μοιραστούμε».
Στο τέλος οι συμμετέχοντες παρουσιάζουν τα έργα τους συνοδεία αρχαίας λύρας, δημιουργώντας μια άμεση σύνδεση με τη ραψωδική παράδοση της ομηρικής εποχής.
«Πιστεύω ότι τόποι όπως τα Μετέωρα και οι Δελφοί αποκαλύπτουν την πραγματική τους δύναμη όταν δεν τους αντιμετωπίζουμε βιαστικά, αλλά με σεβασμό και δέος».
ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΟΥ NOLAN
Καθώς η νέα κινηματογραφική μεταφορά της Οδύσσειας από τον Christopher Nolan έχει προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον διεθνώς, ο Lesson ανέφερε πως περιμένει να τη δει με ενθουσιασμό, αλλά και με μια δόση επιφύλαξης.
«Η Οδύσσεια διαπερνά ολόκληρη την κοινωνία μας», πρόσθεσε.
Όπως υποστήριξε, η επιρροή του ομηρικού έπους εκτείνεται πολύ πέρα από τη λογοτεχνία, από την έννοια του «ταξιδιού του ήρωα» έως τη σύγχρονη ψυχολογία, τη γλώσσα και τη μυθολογία.
«Η Οδύσσεια είναι, πάνω απ’ όλα, μια τεράστια μεταφορά: η αφήγηση του εσωτερικού ταξιδιού ενός ανθρώπου που παλεύει με τους δαίμονές του για να επιστρέψει στον εαυτό του, στην πατρίδα, στην αγάπη και στην οικογένεια».
Ακριβώς λόγω αυτής της διαχρονικής επιρροής, θεωρεί ότι κάθε μεγάλη κινηματογραφική διασκευή επηρεάζει αναπόφευκτα τον τρόπο με τον οποίο το ευρύ κοινό αντιλαμβάνεται το αρχαίο κείμενο.
«Όταν μια τεράστια μηχανή όπως το Hollywood διασκευάζει ένα τέτοιο έργο, εκατομμύρια —αν όχι δισεκατομμύρια— άνθρωποι σε όλο τον κόσμο είναι φυσικό να πιστέψουν πως ο Matt Damon είναι ο Οδυσσέας».
Ο ίδιος θα ήθελε, ωστόσο, να δει ισχυρότερη ελληνική παρουσία πίσω από την παραγωγή.
«Πιστεύω ότι θα έπρεπε να συμμετέχουν Έλληνες ηθοποιοί, Έλληνες σεναριογράφοι, τουλάχιστον ένας Έλληνας ακαδημαϊκός ή πολιτιστικός σύμβουλος; Απολύτως».
Ωστόσο, απορρίπτει την άποψη ότι όλοι οι ηθοποιοί θα έπρεπε υποχρεωτικά να είναι ελληνικής καταγωγής.
«Η συνεργασία ανάμεσα σε διαφορετικούς πολιτισμούς και το άνοιγμα προς τον ορίζοντα αποτελούν επίσης βασικά θέματα της Οδύσσειας».
Τελικά, ο Lesson ελπίζει πως η ταινία του Nolan θα λειτουργήσει ως αφορμή για να επιστρέψει το κοινό στο ίδιο το ομηρικό έπος.
«Σίγουρα έχει επαναφέρει αυτό το σπουδαίο έπος στο επίκεντρο της σκέψης μας», λέει.
«Και πολλοί από όσους δουν την ταινία θα θελήσουν να αναζητήσουν περισσότερα και να εμβαθύνουν στην Οδύσσεια, κάτι που μόνο θετικό μπορεί να είναι».
The post Luka Lesson: Η Οδύσσεια είναι το ταξίδι της επιστροφής στον εαυτό μας appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.