Πριν ακόμα ξεκινήσουμε τη συζήτησή μας σε ένα όμορφο εστιατόριο στο κέντρο της Λάρισας με την κ. Εφη Γκόνα, πρόεδρο του Πανελλήνιου Συλλόγου Συζύγων Θανόντων «ΑΞΙΑ», το τηλέφωνό της άρχισε να χτυπά. Στην άλλη άκρη, κάποιος ή κάποια ζητούσε πληροφορίες και διευκρινίσεις για τη σύνταξή του. «Δεν με ενοχλεί καθόλου, ίσα ίσα», απαντά στην παρατήρησή μας. «Αυτός είναι ο ρόλος μου. Θέλω να μπορώ να ενημερώνω όσο γίνεται πιο καλά – γι’ αυτό και αφιερώνω πολύ χρόνο για να ενημερώνομαι».
Μετά τη συζήτησή μας, συνειδητοποίησα πως μόλις είχα γνωρίσει έναν από τους λίγους ανθρώπους που ξέρει τόσο καλά και με κάθε λεπτομέρεια το τι συμβαίνει στο συνταξιοδοτικό σχετικά με τις συντάξεις χηρείας. Τη βοηθούν και οι σπουδές της – οικονομικά στο τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων στα ΤΕΙ Λάρισας (ήρθε από την Κομοτηνή από όπου κατάγεται) και η εργασία της για αρκετά χρόνια σε ιδιωτική επιχείρηση (την οποία άφησε για να μεγαλώσει τον γιο της, καθώς δεν είχε άλλη βοήθεια). Βασικά, όμως, τη βοήθησε η εμπειρία της από τους καθημερινούς αγώνες με τον σύλλογο «ΑΞΙΑ», παλεύοντας για το συνταξιοδοτικό και τις ανατροπές στις ζωές τους που έφερε ο νόμος Τσίπρα – Κατρούγκαλου από τις 14 Μαΐου 2016.
Ο σύζυγός της (γιατρός στο ΙΚΑ, με δικό του ιατρείο στο οποίο η ίδια τον βοηθούσε όταν μεγάλωσε το παιδί) «έφυγε» στις 14 Ιανουαρίου 2017. «Ο νόμος υπήρχε ήδη έξι μήνες. Είχε αρχίσει μια μικρή κινητοποίηση στη Λάρισα από κάποιες κυρίες. Διάβασα ένα σχετικό άρθρο σε τοπική εφημερίδα, και έψαξα να τις βρω. Τους είπα είμαι εδώ, μαζί σας. Ο νόμος Κατρούγκαλου ήταν άδικος. Τι έλεγε; Αν είναι δυνατόν! Ελεγε ότι για τις γυναίκες και τους άνδρες κάτω των 55 ετών, η σύνταξη χηρείας δινόταν για 3 χρόνια και μετά μηδενιζόταν.
Εάν στο διάστημα των 3 ετών συμπλήρωναν το 55ο έτος της ηλικίας τους, κατοχύρωναν το δικαίωμα και η σύνταξη θα τους δινόταν ξανά στα 67. Για όσους είχαν κλείσει τα 55, θα έπαιρναν το 50% εφ’ όρου ζωής. Οι δε εργαζόμενοι συνταξιούχοι μετά το πέρας της πρώτης 3ετίας θα έπαιρναν το μισό, δηλαδή 25%. Παράλληλα καταργούνταν η δεύτερη Εθνική Σύνταξη. Εάν υπήρχε τέκνο ανήλικο θα συνεχιζόταν η σύνταξη της χήρας ή χήρου λόγω τέκνου έως τα 18 του (ή αν σπούδαζε μέχρι το τέλος των σπουδών του). Οταν εκείνο συμπλήρωνε τα 18 ή τελείωνε τις σπουδές του, θα σταματούσε η σύνταξη και του παιδιού και του επιζήσαντα γονέα εάν αυτός ήταν κάτω από 55».
Στο απόλυτο μηδέν
«Ημασταν στο απόλυτο μηδέν», λέει η κ. Γκόνα. «Και ξέρετε τι είναι το απόλυτο μηδέν; Η ζωή μου άλλαξε».
Ο σύλλογος ήταν στα σκαριά και άρχισαν σιγά-σιγά να κατεβαίνουν στην Αθήνα γιατί εκεί ήταν το κέντρο των αποφάσεων, εκεί έπρεπε να απευθυνθούμε». Η ίδια θυμάται, «όταν ανεβήκαμε για πρώτη φορά στο υπουργείο Εργασίας, συναντήσαμε τον τότε υφυπουργό κ. Πετρόπουλο και μας είπε ότι εντυπωσιάστηκε από την τόσο γρήγορη και άμεση αντίδρασή μας. Τότε, ήμουν μέλος του ΔΣ, του απάντησα “μπορεί να είστε πατέρας αλλά δεν είστε μητέρα. Αν ήσασταν μητέρα θα κουνούσατε βουνά”».
Άρχισαν, λοιπόν, οι διαπραγματεύσεις, τα πηγαινέλα στη Λάρισα, οι πορείες στου Μαξίμου. «Καθόμασταν κάτω και μείναμε για πέντε μέρες στο υπουργείο Εργασίας με κρύο, με βροχή» Παράλληλα, ταξίδευαν σε όλη την Ελλάδα κάνοντας ενημερώσεις για το ασφαλιστικό – συνταξιοδοτικό. «Υπήρχε ήδη η ομάδα στο Facebook και έτσι σιγά-σιγά ο σύλλογος ήταν έγινε πιο γνωστός. Εχουμε πλέον ανθρώπους όλων των Ταμείων σε όλη την Ελλάδα». Σήμερα ο μη κερδοσκοπικός σύλλογος Συζύγων Θανόντων «ΑΞΙΑ» (από τα αρχικά των λέξεων Αξιοπρέπεια, Ισότητα, Αλληλεγγύη), με έδρα τη Λάρισα και εκπροσώπους σε όλη τη χώρα, συσπειρώνει χιλιάδες μέλη στην Ελλάδα. Από την ίδρυσή του, το 2017, κάνει κινητοποιήσεις, συναντήσεις με κυβερνητικά στελέχη και νομικές παρεμβάσεις.
Η πρώτη νίκη
Λίγο πριν από τις εκλογές του 2019, μετά μια συνάντηση με την τότε υπουργό Εργασίας Εφη Αχτσιόγλου, κατάλαβαν (χωρίς να έχουν διαβεβαίωση) ότι ίσως να κέρδιζαν το θέμα της ηλικίας – έμενε το ποσοστό. «Με το λεωφορείο που είχαμε έρθει από τη Λάρισα πήγαμε στην αντιπολίτευση, δηλαδή στα γραφεία της ΝΔ. Τους είπαμε ότι νομίζουμε ότι θα γίνει μόνο η ηλικία αλλά για μας είναι σημαντικό και το ποσοστό από 50%, που έλεγε ο νόμος Κατρούγκαλου, να επανέλθει στο 70%. Δεσμεύτηκε τότε ο κ. Μητσοτάκης, βγήκε μάλιστα και σχετικό δελτίο Τύπου, ότι εάν εκλεγεί θα πάρει πίσω την ηλικία και θα δώσει το 70% στη σύνταξη χηρείας. Την άλλη μέρα ο κ. Τσίπρας ανακοίνωσε στην ομοσπονδία των συνταξιούχων στο Μαξίμου ότι έπαιρνε πίσω το θέμα της ηλικίας και το ποσοστό 50% το έκανε 70%. Στις 15/5/2019 πέρασε η σχετική τροπολογία στη Βουλή επί υπουργίας Εφης Αχτσιόγλου. Αυτή ήταν η πρώτη νίκη του συλλόγου “ΑΞΙΑ”».
Σημαντική για το κίνημά τους η κ. Γκόνα θεωρεί, επίσης, την απόφαση Βρούτση το 2020 για τη λειτουργία του συστήματος ΑΤΛΑΣ, που επέσπευδε την απονομή των συντάξεων χηρείας (και ΟΓΑ) μέσα σε μία εβδομάδα, το πολύ ένα μήνα. Το ΑΤΛΑΣ λειτουργεί μέχρι και σήμερα. Επόμενος σταθμός ήταν το 2023 επί υπουργίας Αδ. Γεωργιάδη όταν επεκτάθηκε το δικαίωμα λήψης ορφανικής σύνταξης ως το 24ο έτος της ηλικίας για όλα τα άγαμα παιδιά ανεξαρτήτως χρόνου θανάτου του γονέα, πριν ή μετά τις 13/5/2016, χωρίς την προϋπόθεση να σπουδάζουν.
«Σήμερα, ύστερα από έναν επίμονο αγώνα 10 ετών, ήρθε επιτέλους και ψηφίστηκε η διάταξη – τροπολογία της κυβέρνησης Κυριάκου Μητσοτάκη και της υπουργού Εργασίας Νίκης Κεραμέως που βάζει οριστικό τέλος στην αγωνία πολλών οικογενειών των συντάξεων χηρείας. Η διάταξη αυτή ήταν αποτέλεσμα του διαλόγου που είχαμε με την υπουργό Εργασίας Νίκη Κεραμέως, η οποία έδειξε ενσυναίσθηση και μεγάλη κατανόηση αντιλαμβανόμενη το μέγεθος του προβλήματος και συμπαραστεκόμενη έμπρακτα στις οικογένειές μας.
Οφείλω, λοιπόν, να ευχαριστήσω και από εδώ τη Νίκη Κεραμέως για τη νομοθετική της πρωτοβουλία. Θα ήθελα, όμως, να ευχαριστήσω και τον γενικό γραμματέα Κοινωνικών Ασφαλίσεων του υπουργείου Εργασίας Κωνσταντίνο Τσαγκαρόπουλο με τον οποίο έχουμε εξαιρετική συνεργασία και άμεση επικοινωνία από την πρώτη ημέρα που ανέλαβε», λέει.
Η τροπολογία προβλέπει τα εξής: Διατηρείται στο 70% η σύνταξη χηρείας εφ’ όρου ζωής και μετά την τριετία, ακόμα και αν ο επιζών εργάζεται ή συνταξιοδοτείται – κι αυτό αποτελεί μια καινοτομία. Επανέρχεται άμεσα στο 70% η σύνταξη για τους συνταξιούχους του Δημοσίου στους οποίους είχε ήδη επιβληθεί η μείωση στο 35%. Διασφαλίζεται η Εθνική Σύνταξη. Παραγράφονται οριστικά τα αναδρομικά χρέη για τους περισσότερους από 75.000 δικαιούχους του ιδιωτικού τομέα. «Συνολικά από την τροπολογία αυτή ωφελούνται περίπου 100.000 συνταξιούχοι χηρείας», λέει.
Η προσφυγή στο ΣτΕ
Πολλοί υποστηρίζουν ότι η νέα νομοθετική ρύθμιση έγινε για προεκλογικούς λόγους. Της μεταφέρουμε την άποψη. «Δεν είναι έτσι. Οταν με εγκύκλιο που έβγαλε το 2021 ο υφυπουργός Εργασίας Πάνος Τσακλόγλου ενεργοποιήθηκαν τα όσα προέβλεπε ο νόμος Κατρούγκαλου για τη δεύτερη εθνική σύνταξη, μπλοκάραμε νομικά τη διαδικασία. Προσφύγαμε στο ΣτΕ. Η δικαστική απόφαση βγήκε πριν από δύο περίπου μήνες και δικαίωνε τον νόμο Κατρούγκαλου θεωρώντας λάθος τον τρόπο που πήγε να εφαρμοστεί ο νόμος. Αν δεν έβγαινε η απόφαση, είτε θετική είτε αρνητική, δεν μπορούσαμε να προχωρήσουμε. Αυτή είναι η απάντηση γιατί δεν έγινε νωρίτερα. Μόλις βγήκε η απόφαση “γκαζώσαμε”».
Τη ρωτάμε πώς νιώθει μετά και τη νέα τροπολογία. «Δεν είναι νίκη, γιατί νίκη σημαίνει πόλεμο – δεν ήμασταν σε πόλεμο. Ούτε και δικαιοσύνη – το δίκαιο το δικό σου είναι το άδικο το δικό μου. Νιώθω, όμως, περήφανη γιατί κάναμε ό,τι μπορούσαμε καλύτερα όχι τόσο για μας, τις μετά τον νόμο Τσίπρα – Κατρούγκαλου, αλλά περισσότερο για τα νέα ζευγάρια που θα υπάρξουν.
Γιατί είτε είμαστε πριν από τον νόμο Κατρούγκαλου του 2016 είτε μετά, έχουμε παιδιά που θα κάνουν οικογένειες και στην περίπτωση που χάσουν τον σύντροφό τους δεν θα έχουν τον περιορισμό της ηλικίας, θα έχουν επιπλέον ένα 70% (που θα το διατηρήσουν έστω και αν εργάζονται ή έχουν δική τους σύνταξη) και μια Εθνική Σύνταξη. Επενδύουμε περισσότερο στο μέλλον και όχι στο τώρα».
Σκέφτεται να «κατέβει» στην πολιτική;
«Δεν ασχολήθηκα ποτέ με την πολιτική. Μου έχουν γίνει προτάσεις αλλά δεν με ενδιαφέρει, δεν θέλω να ασχοληθώ».
«Γιατί σε μένα;»
Παρακολουθώ τη δυναμική γυναίκα απέναντί μου και σκέφτομαι πώς είναι ο άνθρωπος που ό,τι βάλει στο μυαλό του θα το καταφέρει. Τολμώ να της το πω, καθώς με συνοδεύει μέχρι τον σταθμό των ΚΤΕΛ για την επιστροφή μου, ξεναγώντας με παράλληλα στους πεζόδρομους της Λάρισας. Χαμογελάει. «Ξέρετε, όταν γνωρίστηκα με τον άντρα μου τον ρώτησα γιατί διάλεξε εμένα, δεν είμαι πολύ εντυπωσιακή, δεν είμαι κάτι. Και μου απάντησε: γιατί είμαι σίγουρος πως ό,τι κι αν συμβεί θα τα βγάλεις πέρα. Για να είμαι ειλικρινής ξεκίνησα τον αγώνα από τη δική μου ανάγκη, για το παιδί μου.
Αυτό που με πείραξε περισσότερο ήταν ότι το 2017 αναγκάστηκα να σταματήσω τα φροντιστήρια του γιου μου. Του είπα “στοπ”. Τρία χρόνια έχω μπροστά μου. Μετά, σε πιθανή αποτυχία του “τελείωνε” αυτός, “τελείωνα” και εγώ, “τελειώναμε” και οι δυο. Γιατί έτσι αποφάσισε το κράτος». Η ίδια πείσμωσε και του είπε ότι θα κάνει αυτό που θέλει με άλλον τρόπο. Έτσι και έγινε.
Ο Γιώργος από τα 19 του δούλευε, σπούδασε, υπηρετεί τώρα στον στρατό, και προχωράει τη ζωή του. «Πολλές φορές έχω αναρωτηθεί, γιατί να συμβεί σε μένα, γιατί σε εμάς; Δεν προλάβαμε να πενθήσουμε, να κλάψουμε. Είχαμε άλλα θέματα να αντιμετωπίσουμε… Και τελικά βρέθηκε η απάντηση: γιατί είχαμε τη δύναμη να το αλλάξουμε. Και το αλλάξαμε. Το 2016 το απόλυτο μηδέν. Το 2026 καινοτόμο, το καλύτερο σύστημα συντάξεων χηρείας. Μέχρι στιγμής. Και συνεχίζουμε».