Γιώτα Σταυρίδου
Τα αποτελέσματα του PISA 2025, είναι ένα ηχηρό καμπανάκι για τη Δύση. Την ώρα που τα εκπαιδευτικά συστήματα της Ανατολικής Ασίας κυριαρχούν στις κορυφαίες θέσεις, οι επιδόσεις του ΟΟΣΑ σε Ανάγνωση, Μαθηματικά και Επιστήμες υποχωρούν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Στην κορυφή βρίσκονται οι B-S-J-Z της Κίνας – Πεκίνο, Σαγκάη, Τζιανγκσού και Τζετζιάνγκ – και η Σιγκαπούρη, που είναι τα δύο υψηλότερα σε επίδοση εκπαιδευτικά συστήματα και στα τρία βασικά πεδία του PISA 2025.
Η σειρά του πίνακα (δεξιά) ακολουθεί τη μέση επίδοση στις Επιστήμες, που ήταν το κύριο πεδίο του PISA 2025, όπως δημοσιεύτηκαν στις 8 Σεπτεμβρίου 2026. Οι κοντινές βαθμολογίες δεν σημαίνουν απαραίτητα στατιστικά διαφορετική θέση.
Η σειρά του πίνακα ακολουθεί τη μέση επίδοση στις Επιστήμες, που ήταν το κύριο πεδίο του PISA 2025, όπως δημοσιεύτηκαν στις 8 Σεπτεμβρίου 2026. Οι κοντινές βαθμολογίες δεν σημαίνουν απαραίτητα στατιστικά διαφορετική θέση.
Η εικόνα αυτή γεννά ένα εύλογο ερώτημα: τι κάνουν διαφορετικά τα εκπαιδευτικά συστήματα ή/και οι κοινωνίες των χωρών που βρίσκονται στην κορυφή; Γιατί υπερτερούν οι ασιατικές χώρες;
Τα αποτελέσματα του PISA δεν εξηγούνται από έναν μόνο παράγοντα. Στα κορυφαία συστήματα συνδυάζονται υψηλές προσδοκίες της κοινωνίας, συστηματική προσπάθεια από τους μαθητές και τις οικογένειές τους, επικέντρωση σε ισχυρές βασικές δεξιότητες και έμφαση στην ποιότητα της διδασκαλίας.
Κεντρική θέση έχει και ο εκπαιδευτικός. Η ποιότητα της εκπαίδευσης συνδέεται με την επιλογή, την προετοιμασία, την επιμόρφωση, το κύρος και τις συνθήκες εργασίας του. Όταν ζητάς από τον εκπαιδευτικό υψηλή απόδοση, οφείλεις να τον σέβεσαι και να επενδύεις σε αυτόν σε εκπαίδευση, χρόνο, υποστήριξη και αμοιβές.
Παράλληλα, η σχολική επιτυχία έχει υψηλή κοινωνική αξία και η οικογένεια αντιμετωπίζει τη μάθηση ως κοινή ευθύνη. Δεν είναι απλώς θέμα περισσότερου διαβάσματος. Είναι θέμα εκπαιδευτικής κουλτούρας: υψηλές προσδοκίες, συνέπεια, σεβασμός στον εκπαιδευτικό και πίστη στην αξία της προσπάθειας. Η Δύση δεν χρειάζεται να αντιγράψει την Ασία. Χρειάζεται, όμως, να αναρωτηθεί τι ακριβώς έχει πάψει να απαιτεί από τους μαθητές και τις οικογένειες και τι έχει πάψει να προσφέρει στους εκπαιδευτικούς.
Η ΔΥΣΗ ΧΑΝΕΙ ΕΔΑΦΟΣ
Ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ το 2025 ήταν ο χαμηλότερος που έχει καταγραφεί ποτέ και στα τρία βασικά πεδία. Η Ανάγνωση έχει υποχωρήσει σημαντικά από την κορύφωσή της γύρω στο 2012, ενώ τα Μαθηματικά παρουσιάζουν ιδιαίτερα έντονη πτώση μετά το 2018.
Περίπου ένας στους πέντε μαθητές του ΟΟΣΑ βρίσκεται πλέον κάτω από το βασικό επίπεδο και στα τρία βασικά πεδία.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι η πτώση δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στην πανδημία. Σε αρκετά εκπαιδευτικά συστήματα είχε ξεκινήσει νωρίτερα.
ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ: ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΟΡΟ ΑΛΛΑ ΜΕ ΑΝΗΣΥΧΙΑ
Η Αυστραλία παραμένει πάνω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, με 509 μονάδες στις Επιστήμες, 491 στην Ανάγνωση και 478 στα Μαθηματικά.
Ωστόσο, οι επιδόσεις στην Ανάγνωση και τα Μαθηματικά είναι οι χαμηλότερες που έχουν καταγραφεί ποτέ για την Αυστραλία στο PISA.
Παράλληλα, η εικόνα δεν είναι μόνο αρνητική: το 82% των Αυστραλών μαθητών φτάνει τουλάχιστον στο βασικό επίπεδο στις Επιστήμες, έναντι 74% στον ΟΟΣΑ, ενώ το 12% βρίσκεται στις κορυφαίες επιδόσεις, έναντι 7% στον ΟΟΣΑ.
Άρα το μήνυμα δεν είναι ότι η Αυστραλία «καταρρέει». Είναι ότι βρίσκεται σε τροχιά καθόδου και δεν έχει την πολυτέλεια να εφησυχάσει.
ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Η εικόνα της Ελλάδας είναι πιο δύσκολη: 421 στις Επιστήμες, 428 στην Ανάγνωση και 446 στα Μαθηματικά, όλες κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
Μόλις το 59% των μαθητών φτάνει τουλάχιστον στο βασικό επίπεδο στις Επιστήμες, έναντι 74% στον ΟΟΣΑ. Και μόλις 1% των Ελλήνων μαθητών κατατάσσεται στις κορυφαίες επιδόσεις στις Επιστήμες, έναντι 7% στον ΟΟΣΑ.
Αυτό δεν είναι απλώς μια κακή θέση σε έναν διεθνή πίνακα. Είναι πρόβλημα βασικών μορφωτικών δεξιοτήτων.
ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ;
Το PISA μετρά γνώσεις και δεξιότητες, δεν μπορεί όμως να αποτυπώσει πλήρως όσα αντιμετωπίζει καθημερινά ένας εκπαιδευτικός: συγκέντρωση, ακρόαση, τήρηση οδηγιών, συνεργασία, επιμονή και αποδοχή ορίων.
Ο εκπαιδευτικός καλείται ολοένα και περισσότερο να είναι όχι μόνο δάσκαλος, αλλά και διαχειριστής συμπεριφοράς, συγκρούσεων και ψηφιακών περισπασμών.
Τόσο στην Αυστραλία όσο και στην Ελλάδα, τα στοιχεία του PISA 2025 δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τις επιδόσεις, αλλά και το κλίμα μέσα στην τάξη.
Στην Αυστραλία, το 41% των μαθητών αναφέρει ότι ο θόρυβος και η αταξία διαταράσσουν τα μαθήματα και το 34% ότι οι συμμαθητές τους δεν ακούν τον εκπαιδευτικό.
Στην Ελλάδα τα αντίστοιχα ποσοστά είναι ακόμη υψηλότερα: 46% και 45%. Παράλληλα, το 37% των Ελλήνων μαθητών δηλώνει ότι δεν μπορεί να εργαστεί καλά στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα, έναντι 19% στον ΟΟΣΑ.
Άρα το ζήτημα δεν είναι μόνο τι γνωρίζουν οι μαθητές, αλλά και αν είναι παρόντες, αν ακούν, αν συγκεντρώνονται και αν μπορούν να δημιουργήσουν τις συνθήκες μέσα στις οποίες μπορεί να γίνει μάθηση.
ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
Η ευθύνη της παιδείας των μαθητών, δεν ανήκει ούτε αποκλειστικά στο σχολείο αλλά και στην οικογένεια.
Είναι απολύτως κατανοητό ότι οι περισσότεροι γονείς προσπαθούν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους μέσα σε μια απαιτητική πραγματικότητα, με έντονους ρυθμούς εργασίας, ψηφιακή υπερφόρτωση και πολλές νέες προκλήσεις. Και είναι φυσικό να θέλουν τα παιδιά τους ασφαλή, χαρούμενα και προστατευμένα.
Όμως κάπου εδώ χρειάζεται μια δύσκολη συζήτηση.
Σε ορισμένες οικογένειες, το παιδί έχει γίνει ο απόλυτος «άρχοντας» του σπιτιού: «νταντεύεται» υπερβολικά, προστατεύεται από κάθε δυσκολία και δυσκολεύεται να αναλάβει ευθύνη, να γίνει αυτόνομο και να ωριμάσει με υπευθυνότητα και ανθεκτικότητα απέναντι στη ματαίωση.
Την ίδια στιγμή, ορισμένοι γονείς και οι ίδιοι μπορεί να είναι διαρκώς συνδεδεμένοι με τις οθόνες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν μπορούμε, όμως, να ζητάμε από τα παιδιά να απομακρυνθούν από την οθόνη, να συγκεντρωθούν και να ακούσουν, όταν οι ίδιοι οι ενήλικες τους δίνουν διαφορετικό παράδειγμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να είναι υπεβολικά αυστηροί ή να συμφωνούν πάντοτε με το σχολείο. Σημαίνει ότι χρειάζεται να υπάρχει κοινό μέτωπο και συνεργασία υπέρ της προόδου των παιδιών.
Άλλωστε, είναι γνωστή η φράση της ψυχολόγου Ελένης Σίγκου, ειδικευμένης στις μαθησιακές δυσκολίες, ότι «τα παιδιά μαθαίνουν να αγαπούν το σχολείο… στο σπίτι!».
Το παιδί πρέπει να ακούει ότι η γνώση έχει αξία, ότι ο εκπαιδευτικός αξίζει σεβασμό, ότι η προσπάθεια είναι σημαντική και ότι ευημερία δε είναι συνώνυμο της τεμπελιάς.
Ο γονιός δεν χρειάζεται να γίνει «δικηγόρος» του παιδιού απέναντι στον εκπαιδευτικό. Χρειάζεται να γίνει σύμμαχος της εκπαίδευσής του.
Και αντίστροφα, το σχολείο οφείλει να ακούει τους γονείς, να επικοινωνεί μαζί τους και να αναγνωρίζει ότι κάθε παιδί είναι διαφορετικό.
Η εκπαίδευση είναι τελικά μια συνεργασία παιδιού, οικογένειας, σχολείου και εκπαιδευτικού. Όταν όλες οι πλευρές συνεργάζονται, το παιδί έχει τις καλύτερες προϋποθέσεις να αναπτυχθεί.
ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΔΕΝ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΑΠΟΥΣΙΑ ΟΡΙΩΝ
Ένα σχολείο πρέπει να είναι ασφαλές, υποστηρικτικό και ανθρώπινο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να απαλλάσσει τα παιδιά από κάθε δυσκολία ή απαίτηση.
Το σχολείο μπορεί να είναι χαρούμενο χωρίς να γίνεται χώρος διασκέδασης. Μπορεί να είναι συμπεριληπτικό χωρίς να καταργεί τα όρια. Μπορεί να προσφέρει γνώση, ασφάλεια και χαρά που προέρχεται από την πρόοδο. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει την οικογένεια ούτε να μετατρέψει τη μάθηση αποκλειστικά σε διασκέδαση.
Ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί να είναι «πασπαρτού», ταυτόχρονα δάσκαλος, διαχειριστής συμπεριφοράς, διασκέδαστής και υποκατάστατο γονέα.
Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Η τεχνολογία δεν μπορεί να δώσει τη λύση σε όλα. Δεν μπορεί και δεν πρέπει να αντικαταστήσει ούτε τον δάσκαλο και ούτε τον γονιό. Μπορεί να ενισχύσει τη μάθηση όταν χρησιμοποιείται με σκοπό και μέτρο. Η υπερβολική χρήση, όμως, δημιουργεί περισπασμούς και μετατρέπει τον ενεργό μαθητή σε παθητικό χειριστή. Στο PISA 2025, σχεδόν ένας στους τρεις μαθητές ανέφερε ότι οι συμμαθητές του αποσπώνται από ψηφιακές συσκευές στα περισσότερα ή σε κάθε μάθημα Φυσικών Επιστημών.
The post Η Ασία «σαρώνει» στην Παιδεία σε παγκόσμιο επίπεδο appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.