Για σχεδόν τρεις δεκαετίες, η Elisa Vasilas ονειρευόταν να φέρει Αυστραλούς μουσικούς στην Ελλάδα.
Τον Σεπτέμβριο, το όνειρο αυτό γίνεται επιτέλους πραγματικότητα, καθώς η βιολονίστρια και arts administrator από το Περθ ταξιδεύει στη μικρή Χάλκη των Δωδεκανήσων ως Music Liaison and Manager του Darlington String Quartet, το οποίο έχει προσκληθεί να συμμετάσχει στο 5ο Μουσικό Φεστιβάλ Χάλκης – Δημήτρης Κρεμαστινός.
Το Φεστιβάλ τελεί υπό την αιγίδα του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα και πραγματοποιείται υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του μαέστρου Νίκου Χαλιάσσα.
Με τίτλο «Μουσικές Ρίζες», το πενθήμερο πρόγραμμα απλώνεται σε χαρακτηριστικά σημεία του νησιού, ακολουθώντας μια διαδρομή από την παραδοσιακή μουσική έως τη σύγχρονη έκφραση και αναδεικνύοντας τα πολιτιστικά νήματα που συνδέουν διαφορετικούς λαούς, εποχές και μουσικές παραδόσεις.
Για την Elisa, όμως, η Χάλκη δεν είναι απλώς ο τόπος ενός φεστιβάλ. Είναι ένα νήμα βαθιά δεμένο με την οικογενειακή της ιστορία.
«Η Χάλκη είναι ένα μικροσκοπικό νησί, περίπου μία ώρα από τη Ρόδο. Εκεί γεννήθηκε ο πατέρας μου», λέει.
ΡΙΖΕΣ ΣΕ ΔΥΟ ΝΗΣΙΑ
Οι δεσμοί της οικογένειας Vasilas με τα Δωδεκάνησα είναι βαθιοί και πολύ προσωπικοί.
Η γιαγιά της από την πλευρά του πατέρα της, η Περσεφόνη, καταγόταν από τη Χάλκη. Ήταν δασκάλα ελληνικής γλώσσας, η οποία ήρθε στην Αυστραλία τη δεκαετία του 1950, σε μια εποχή κατά την οποία ήταν ακόμη ασυνήθιστο για μια γυναίκα να διαθέτει τέτοια μόρφωση και επαγγελματική θέση.
«Ήταν πολύ μορφωμένη και, για εκείνη την εποχή, αυτό ήταν αρκετά ασυνήθιστο για μια γυναίκα», λέει η Vasilas.
«Δίδαξε ελληνικά εδώ για πάρα πολλά χρόνια και έχαιρε μεγάλης εκτίμησης. Ακόμη και σήμερα υπάρχουν άνθρωποι που μιλούν γι’ αυτήν».
Η Περσεφόνη δίδασκε επίσης μαντολίνο.
«Ίσως από εκεί να προέρχεται η κλίση μου προς τη μουσική», λέει η εγγονή της.
Βιολί και μαντολίνο μοιάζουν έτσι να πλαισιώνουν, σαν δύο άκρα της ίδιας ιστορίας, τη διαδρομή μιας οικογένειας μέσα στη μετανάστευση και τη μνήμη.
Από την πλευρά της μητέρας της, οι ρίζες οδηγούν στο Καστελλόριζο και σε μια πολύ πιο τραυματική ιστορία.
Στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς οι ιταλικοί βομβαρδισμοί ανάγκασαν τους κατοίκους να εγκαταλείψουν το νησί, η οικογένεια —με το Καστελλόριζο τότε υπό βρετανικό έλεγχο— μεταφέρθηκε σε προσφυγικό καταυλισμό στη Γάζα, όπου παρέμεινε για τρία χρόνια.
«Έπρεπε να φύγουν, να εκκενώσουν το Καστελλόριζο, γιατί καταστρεφόταν από τους βομβαρδισμούς», εξηγεί η ίδια.
Η οικογένεια πίστευε για χρόνια ότι η μητέρα της είχε γεννηθεί μέσα στον προσφυγικό καταυλισμό. Πρόσφατα, όμως, ανακάλυψαν ότι είχε γεννηθεί στο νοσοκομείο της Ναζαρέτ, λίγο πριν από το τέλος του πολέμου.
Όταν τελικά τους επετράπη να φύγουν και να επιστρέψουν, επιβιβάστηκαν στο πλοίο Empire Patrol.
Στη διάρκεια του ταξιδιού το πλοίο έπιασε φωτιά.
«Πολλοί άνθρωποι πηδούσαν στη θάλασσα. Πνίγηκαν, πέθαναν», θυμάται η Vasilas.
«Οι θείοι μου έμειναν στο νερό για 36 ώρες. Η γιαγιά μου είχε έξι παιδιά και την κατέβασαν σε σωσίβια λέμβο μαζί με τη μητέρα μου, που ήταν ακόμη μωρό».
Η οικογένεια επανενώθηκε τελικά και εγκαταστάθηκε στο Περθ στα μέσα προς τα τέλη της δεκαετίας του 1940.
Η διαφορετική σχέση των δύο γιαγιάδων της με τον τόπο καταγωγής τους άφησε επίσης το αποτύπωμά της.
Η μητέρα της μητέρας της, όπως λέει, κουβαλούσε τόσο βαριά το τραύμα εκείνων των χρόνων ώστε δεν επιθυμούσε ιδιαίτερα να επιστρέφει στο Καστελλόριζο.
Η σχέση της άλλης γιαγιάς με τη Χάλκη ήταν εντελώς διαφορετική — και ίσως αυτή η αντίθεση να εξηγεί, κατά έναν τρόπο, γιατί η ίδια η Elisa επιστρέφει ξανά και ξανά στο νησί εδώ και δεκαετίες.
ΜΙΑ ΑΠΡΟΣΜΕΝΗ ΣΤΡΟΦΗ
Η Vasilas σπούδασε βιολί στη WA Academy of Performing Arts (WAAPA) και στα μέσα της δεκαετίας του 1990 κέρδισε υποτροφία για μεταπτυχιακές σπουδές στη διεύθυνση ορχήστρας και το βιολί στη Royal Academy of Music του Λονδίνου.
Πριν φύγει για το εξωτερικό έπαιζε ήδη με τη West Australian Symphony Orchestra.
Στην Αγγλία, όμως, ένας τραυματισμός στον ώμο, αποτέλεσμα της συνεχούς καταπόνησης από το βιολί, έβαλε τέλος στην καριέρα της ως βιολονίστρια.
Η βαθιά σχέση της με τη μουσική, ωστόσο, την οδήγησε σε έναν άλλο δρόμο.
Ο θείος της, τότε αναπληρωτής διευθυντής του Holland Park School στο Λονδίνο, της ζήτησε να βοηθήσει στην επικοινωνία του σχολείου με πανεπιστήμια σε όλη την Αγγλία, καθώς οι μαθητές περνούσαν από τη δευτεροβάθμια στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Κοιτάζοντας πίσω, η ίδια βλέπει πλέον τις δύο διαδρομές —μουσική και εκπαίδευση— ως κομμάτια της ίδιας εξέλιξης.
«Αυτός ο παράλληλος κόσμος στον οποίο εργαζόμουν, μέσα στην εκπαίδευση, χωρίς να το καταλαβαίνω τότε, γεννούσε μέσα μου ένα νέο πάθος. Ήταν κάτι διαφορετικό, αλλά εξακολουθούσε να συνδέεται με όλα όσα είχα κάνει», λέει.
Για την ίδια, η μετάβαση δεν ήταν απώλεια αλλά φυσική εξέλιξη.
«Νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό, ως μουσικός ή ως καλλιτέχνης, να μπορείς να κάνεις κάτι τέτοιο, να έχεις πολλές δεξιότητες στη φαρέτρα σου».
Αφού επέστρεψε στην Ελλάδα και εργάστηκε για κάποια χρόνια ως εκπαιδευτικός, γνώρισε στη Ρόδο τον μελλοντικό σύζυγό της — και εκείνος Έλληνας της διασποράς, γεννημένος στην Αδελαΐδα.
Το 1999 επέστρεψαν μαζί στο Περθ.
Η Vasilas συνέχισε να πραγματοποιεί μουσικές εμφανίσεις σε περιορισμένη κλίμακα και παράλληλα απέκτησε μεταπτυχιακό δίπλωμα στην εκπαίδευση.
Εδώ και σχεδόν δέκα χρόνια είναι Education and Administration Manager στη WA Youth Orchestra (WAYO), έναν ρόλο που, όπως λέει, αξιοποιεί όλη την εμπειρία και τις δεξιότητες που έχει αποκτήσει μέσα από τρεις δεκαετίες ενασχόλησης με τη μουσική.
ΤΟ ΤΗΛΕΦΩΝΗΜΑ-ΚΛΕΙΔΙ
Η σύνδεση με τη Χάλκη, αυτή τη φορά, βρήκε εκείνη.
Η Vasilas δεν γνώριζε προσωπικά τον Νίκο Χαλιάσσα, καλλιτεχνικό διευθυντή του Chalki Music Festival.
Θεωρεί όμως ότι στο μικρό νησί γνώριζαν το οικογενειακό της υπόβαθρο, τις συχνές επισκέψεις της στη Χάλκη και τη δουλειά της στη μουσική.
«Είναι μικρό νησί. Υποθέτω ότι βλέπουν στα social media ποιος είναι ο ρόλος μου και ξέρουν ότι κατάγομαι από τη Χάλκη. Έτσι έγινε η σύνδεση», λέει.
Το αρχικό σχέδιο, έναν χρόνο νωρίτερα, ήταν να ταξιδέψει στη Χάλκη μαζί με ομάδα μαθητών της WAYO.
Το κόστος, όμως, για τη μεταφορά 15 νεαρών μουσικών αποδείχθηκε απαγορευτικό.
«Δεν έγινε, και αυτό ήταν πραγματικά απογοητευτικό για μένα και για τους μουσικούς», λέει.
«Δεν ήθελα, όμως, να κοπεί αυτή η σύνδεση».
Έτσι στράφηκε στο Darlington String Quartet, μέλη του οποίου λειτουργούν ως μέντορες για τους νεαρούς μουσικούς της WAYO και είναι παράλληλα στενοί προσωπικοί της φίλοι.
Η απάντησή τους ήταν αμέσως θετική.
Το κουαρτέτο σχεδίαζε ήδη περιοδεία στην Αγγλία.
«Αφού έτσι κι αλλιώς θα πηγαίνατε στην Αγγλία, γιατί να μην πάτε και στην Ελλάδα;» ήταν ουσιαστικά η πρότασή της.
«ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΡΙΖΕΣ»
Το φετινό Φεστιβάλ Χάλκης πραγματοποιείται από 8 έως 12 Σεπτεμβρίου με θέμα τις «Μουσικές Ρίζες», εξερευνώντας την προέλευση της μουσικής παράδοσης και την εξέλιξή της σε σύγχρονες μορφές έκφρασης.
Το Darlington String Quartet θα εμφανιστεί στις 10 Σεπτεμβρίου, στην αυλή του Αγίου Νικολάου.
«Είναι ένα πανέμορφο σημείο, γιατί όλα γίνονται έξω», λέει η Vasilas.
Το πρόγραμμα διαμορφώθηκε με βάση τη φετινή θεματική του Νίκου Χαλιάσσα.
«Ο Νίκος ήθελε κάτι που να αντλεί από την Αυστραλία», λέει.
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται το έργο της Αυστραλής συνθέτριας Alice Chance, The Nose Scrunch Reel, μαζί με ελληνικό ρεπερτόριο, ανάμεσά του οι Πέντε Ελληνικοί Χοροί του Νίκου Σκαλκώτα.
Η Vasilas βλέπει βαθύτερους δεσμούς ανάμεσα στις διαφορετικές λαϊκές μουσικές παραδόσεις.
«Ακούς τις ομοιότητες παντού. Δεν νομίζω ότι οι λαϊκές μουσικές διαφέρουν και τόσο μεταξύ τους· όλες έχουν παρόμοιες ρίζες», λέει.
Το πρόγραμμα του κουαρτέτου εντάσσεται σε μια εβδομάδα με ακόμη τέσσερις συναυλίες: από αφιέρωμα στον μαέστρο Γιάννη Φουρλάνο και μια βραδιά με το Haig Yazdjian Quintet, μέχρι αφιέρωμα στον Γιώργο Ζαμπέτα με την Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ και τον Κώστα Μακεδόνα, καθώς και μια καταληκτική συναυλία γύρω από τον διάλογο ανάμεσα στο δημοτικό τραγούδι και το ρεμπέτικο.
Ο Δήμος Χάλκης και η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών διοργανώνουν το φεστιβάλ από το 2022 στη μνήμη του Δημήτρη Κρεμαστινού, γιατρού, ακαδημαϊκού και ένθερμου υποστηρικτή της μουσικής παιδείας.
Ο δήμαρχος Άγγελος Φραγκάκης έχει δηλώσει ότι στόχος είναι η μουσική να ενώσει ανθρώπους, γενιές και πολιτισμούς, ενώ το φεστιβάλ πρόσφατα συμπεριλήφθηκε από το European Heritage Hub ανάμεσα σε δέκα παραδείγματα καλής πρακτικής για την ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά.
ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΟΥ ΟΝΕΙΡΟΥ
Η Χάλκη καλύπτει τη διαμονή, τα γεύματα και τις ακτοπλοϊκές μετακινήσεις από τη Ρόδο προς το νησί.
Το κουαρτέτο, ωστόσο, δεν λαμβάνει αμοιβή για την εμφάνισή του.
Αυτό σημαίνει ότι τα διεθνή αεροπορικά εισιτήρια, η μεταφορά εξοπλισμού, η ασφάλιση και τα έξοδα προετοιμασίας πρέπει να καλυφθούν από άλλες πηγές.
Αίτηση για χρηματοδότηση από το Creative Australia απορρίφθηκε, κάτι που απογοήτευσε τη Vasilas — κυρίως λόγω της έλλειψης ανατροφοδότησης.
«Ακόμη κι αν δεν πήραμε τη χρηματοδότηση, θα ήθελα να ξέρω πώς θα μπορούσαμε να βελτιώσουμε την αίτησή μας», λέει.
Όταν ερωτάται αν η απόρριψη αντανακλά τις γενικότερες πιέσεις στη χρηματοδότηση του πολιτισμού, η απάντησή της είναι προσεκτική αλλά σαφής.
«Όλοι δυσκολεύονται. Εμείς δυσκολευόμαστε, τα μέσα ενημέρωσης δυσκολεύονται, οι καλλιτέχνες δυσκολεύονται, οι οργανισμοί δυσκολεύονται».
Η στήριξη ήρθε τελικά από ιδιώτη χορηγό που συνδέεται με το κουαρτέτο, από εκδηλώσεις συγκέντρωσης χρημάτων που οργανώθηκαν με τη βοήθεια του κοινού που έχει χτίσει το σύνολο στο Darlington, αλλά και από την ελληνική κοινότητα του Περθ.
«Στην πραγματικότητα, δεν πληρωνόμαστε», λέει.
«Δεν πειράζει. Είναι μια αρχή και θα δούμε πού θα οδηγήσει. Όλοι έχουμε πολύ πάθος γι’ αυτό, οπότε υπάρχει πολλή δουλειά που προσφέρεται χωρίς αμοιβή. Αυτή τη στιγμή, όμως, δεν έχει σημασία».
ΜΕ ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ
Για τη Vasilas και το κουαρτέτο, η Χάλκη δεν είναι το τέλος του ταξιδιού αλλά η αρχή.
Η ίδια έχει αναλάβει ανεπίσημα τον ρόλο της μάνατζερ του συνόλου — «το πέμπτο μέλος», όπως αστειεύεται — και όλοι ελπίζουν ότι το ταξίδι θα ανοίξει τον δρόμο για σταθερότερες συνεργασίες στο μέλλον.
«Αυτό είναι που κάνει το Darlington String Quartet τόσο καλό. Είναι επαγγελματίες μουσικοί, μέντορες, δάσκαλοι, εκπαιδευτικοί. Θέλουν να δημιουργήσουν συνεργασίες με την Ελλάδα και αλλού, αλλά και προγράμματα mentoring για νέους μουσικούς», λέει.
Και οι προοπτικές δεν περιορίζονται στους ερμηνευτές.
«Μπορεί να αφορά και συνθέτες. Κανείς δεν ξέρει πού μπορεί να οδηγήσει».
Υπάρχει επίσης ενδιαφέρον το κουαρτέτο να εμφανιστεί περισσότερο και εκτός Δυτικής Αυστραλίας, αξιοποιώντας τις σχέσεις που θα δημιουργηθούν στην Ελλάδα.
«Θα ήθελαν πολύ να κάνουν περισσότερα πράγματα διαπολιτειακά, κι εγώ θα ήθελα να συνεργαστώ περισσότερο μαζί τους», λέει η Vasilas.
Ύστερα από 25 χρόνια προσπαθειών, αναβολών και επιμονής, η Elisa Vasilas φέρνει επιτέλους τη δική της μουσική Οδύσσεια στο σπίτι — από το Περθ στη Χάλκη, το νησί όπου ξεκίνησε η ιστορία της.
«Ουσιαστικά, το κυνηγάω εδώ και 25 χρόνια», λέει η ίδια.
The post Η Elisa Vasilas φέρνει την αυστραλιανή μουσική «σπίτι», στην Ελλάδα appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.