Έξι μήνες μετά το περιστατικό του Μαρτίου, η Κύπρος διαθέτει σύστημα μαζικής προειδοποίησης και καθαρότερη εικόνα για τα καταφύγια. Παραμένουν, όμως, κενά στις σειρήνες, στη θεσμοθέτηση του συντονισμού και στην ενημέρωση για τις κρίσιμες υποδομές.
Η επίθεση, στις 2 του περασμένου Μάρτη, στη βρετανική βάση του Ακρωτηρίου ήταν η στιγμή κατά την οποία μια περιφερειακή σύγκρουση έγινε άμεσο ζήτημα ασφάλειας για εμάς στην Κύπρο.
Ευτυχώς το ιρανικής κατασκευής drone που έπληξε τη βρετανική βάση Ακρωτηρίου, προκάλεσε μόνο περιορισμένες ζημιές χωρίς θύματα, ενώ άλλα μη επανδρωμένα αεροσκάφη αναχαιτίστηκαν. Παρά το ότι στόχος ήταν βρετανική εγκατάσταση και όχι κάποια υποδομή της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι συνέπειες εκ των πραγμάτων αφορούν άμεσα όλους μας, τα αεροδρόμια, τα λιμάνια και τις κρατικές υπηρεσίες.
Η κυβέρνηση, παραδέχθηκε ότι οι πολίτες που ζουν εντός του εδάφους που ελέγχεται από τις Βρετανικές Βάσεις, δεν είχαν λάβει έγκαιρη προειδοποίηση. Ακολούθησαν εκκενώσεις, προσωρινές αλλαγές στις πτήσεις και αλλεπάλληλες συσκέψεις, αλλά και λάθος συναγερμοί.
Το ερώτημα, τον Σεπτέμβριο, είναι πόσες από τις εξαγγελίες του Μαρτίου, μετατράπηκαν σε μόνιμη πολιτική προστασίας;
Η έρευνα της Cyprus Times, δείχνει μια όχι και τόσο ικανοποιητική εικόνα. Το νέο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης αποτελεί σαφώς μια θετική εξέλιξη, αν και υπήρξαν θέματα με το πόσο εγκαίρως λειτουργεί. Η καταγραφή των καταφυγίων ολοκληρώθηκε, αλλά δεν μάθαμε αν υπήρξαν επισκευές, βελτιώσεις και ενίσχυση της ασφάλειας που προσφέρουν. Όσο για την αντικατάσταση των σειρήνων παραμένει υπό μελέτη και ενδεχομένως θα μάθουμε νέα τον Ιούλιο του 2027 όταν χρειαστεί να ηχήσουν για τις επετείους του πραξικοπήματος και της εισβολής. Ο εθνικός συντονιστής εργάζεται, όμως η νομοθετική μεταρρύθμιση δεν έχει ολοκληρωθεί, ενώ στις κρίσιμες υποδομές εφαρμόζονται μέτρα ασφαλείας, αν και δεν γνωρίζουμε πόσο αποτελεσματικά είναι.
Τα καταφύγια γκαράζ και κοτέτσια
Μετά τα γεγονότα του Μαρτίου, συνεργεία της Πολιτικής Άμυνας πραγματοποίησαν επιτόπιο έλεγχο και στα 2.480 καταφύγια του επίσημου καταλόγου. Από αυτά, 194 κρίθηκαν ακατάλληλα ή βρίσκονταν σε οικοδομές που δεν υπάρχουν πλέον και αποχαρακτηρίστηκαν. Για άλλα 288 άλλαξε το καθεστώς χρήσης. Παραμένουν ιδιωτικά, διαθέσιμα μόνο στους ιδιοκτήτες ή ενοίκους τους. Συνολικά, 482 καταχωρίσεις δεν μπορούσαν πλέον να παρουσιάζονται στους πολίτες ως δημόσια διαθέσιμα καταφύγια.
Η κυβέρνηση ανέφερε ότι η δυνητική κάλυψη του πληθυσμού αυξήθηκε από περίπου 30% σε 45%, κυρίως με την αναζήτηση μεγάλων υπόγειων χώρων δημόσιας ή ευρύτερης χρήσης. Εγκρίθηκε επίσης πολεοδομικό κίνητρο, με αύξηση του συντελεστή δόμησης κατά 5% για αναπτύξεις που ενσωματώνουν κατάλληλο καταφύγιο. Πρόκειται, όμως, για μέτρο που θα αποδώσει σταδιακά και όχι για άμεση αύξηση της διαθέσιμης χωρητικότητας.
Ο έλεγχος της Ελεγκτικής Υπηρεσίας έδειξε ότι η αριθμητική καταγραφή δεν αρκεί. Σε δείγμα 30 καταφυγίων εντοπίστηκαν ανακριβείς διευθύνσεις ή φωτογραφίες, ασάφειες στη σήμανση και αποκλίσεις μεταξύ της εφαρμογής SafeCY και των πληροφοριών του επιχειρησιακού κέντρου. Το ίδιο το Υπουργείο Εσωτερικών αναγνώρισε ότι η εφαρμογή και το πρόγραμμα καταφυγίων χρειάζονται βελτίωση.
Το σοβαρότερο κενό είναι οικονομικό και ποσοτικό. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί συγκεντρωτικός αριθμός για το πόσα καταφύγια καθαρίστηκαν, επισκευάστηκαν ή επανήλθαν σε πλήρη ετοιμότητα μετά τον έλεγχο. Ούτε υπάρχει συνολικό κόστος εργασιών, ανάλυση ανά κατηγορία παρέμβασης ή αριθμός νέων χώρων που τέθηκαν πράγματι σε λειτουργία.
Το Υπουργείο Εσωτερικών θα πρέπει να δημοσιοποιήσει, χωρίς αναφορά βεβαίως σε διευθύνσεις, τέσσερα στοιχεία. Πόσα από τα 2.480 καταφύγια χρειάστηκαν εργασίες, πόσα αποκαταστάθηκαν, πόσα παραμένουν σε εκκρεμότητα και ποιο ποσό δαπανήθηκε ή δεσμεύθηκε. Μέχρι να δοθούν αυτά τα στοιχεία, η κυβερνητική δέσμευση για αναβάθμιση των καταφυγίων δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υλοποιήθηκε. Τέτοια στοιχεία δεν δόθηκαν.
CY-Alert σε λειτουργία, σειρήνες υπό μελέτη
Το σύστημα CY-Alert τέθηκε στη διάθεση των αρμόδιων αρχών στις 2 Ιουνίου και δοκιμάστηκε παγκύπρια στις 15 Ιουνίου. Χρησιμοποιεί τεχνολογία Cell Broadcast, δεν απαιτεί εφαρμογή ή σύνδεση στο διαδίκτυο και μπορεί να αποστέλλει γεωγραφικά στοχευμένες οδηγίες σε ελληνικά και αγγλικά. Την ευθύνη ενεργοποίησης έχει η Πολιτική Άμυνα.
Η παράδοση του CY-Alert διόρθωσε ένα ουσιαστικό κενό. Οι μεταβατικές δοκιμές του Μαρτίου είχαν προκαλέσει σύγχυση, με καθυστερημένα μηνύματα, πολίτες που δεν ειδοποιήθηκαν και ασυνέπεια στη γλώσσα αποστολής. Το νέο σύστημα έχει διαφορετική τεχνική βάση και μεγαλύτερη δυνατότητα μαζικής κάλυψης.
Δεν υποκαθιστά, ωστόσο, τις σειρήνες. Κινητά μπορεί να είναι κλειστά ή ασύμβατα, ενώ ηλικιωμένοι και άλλες ευάλωτες ομάδες χρειάζονται πολλαπλά κανάλια ενημέρωσης. Στις 15 Ιουλίου, κατά την προγραμματισμένη ενεργοποίηση του δικτύου, σειρήνες δεν λειτούργησαν σε αρκετές περιοχές. Η Πολιτική Άμυνα απέδωσε τα προβλήματα στην παλαιότητα του συστήματος και ανακοίνωσε μελέτη για αντικατάσταση και καλύτερη κάλυψη. Μέχρι σήμερα δεν έχει ανακοινωθεί κόστος, χρονοδιάγραμμα ή αριθμός σειρήνων που θα αντικατασταθούν.
Συνεπώς, η δέσμευση για ψηφιακή προειδοποίηση υλοποιήθηκε αλλά η ανανέωση της παλιάς υποδομής συναγερμού παραμένει σε εκκρεμότητα.
Συντονιστής υπάρχει, ο θεσμός εκκρεμεί
Στις 11 Μαρτίου το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε νομοσχέδιο για τη δημιουργία Εθνικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας. Προέβλεπε ενιαίο επιχειρησιακό συντονισμό, κινητοποίηση πόρων ανεξαρτήτως υπηρεσίας και θεσμοθέτηση εθνικού συντονιστή. Μέχρι την ψήφισή του διορίστηκε προσωρινά ο αρχηγός της Πυροσβεστικής Νίκος Λογγίνος.
Ο διορισμός έδωσε στην κυβέρνηση αναγνωρίσιμο σημείο διοίκησης και εφαρμόστηκε σε μεταγενέστερες κρίσεις. Η προσωρινή λειτουργία ενός συντονιστή δεν ισοδυναμεί με ολοκληρωμένο μηχανισμό, σαφείς αρμοδιότητες, μόνιμη στελέχωση και θεσμοθετημένη σχέση με Αστυνομία, Πυροσβεστική, Πολιτική Άμυνα, Εθνική Φρουρά, υγειονομικές υπηρεσίες και διαχειριστές υποδομών.
Κρίσιμες υποδομές υπό φρούρηση
Η προστασία αεροδρομίων, λιμανιών, ηλεκτροπαραγωγών σταθμών και νοσοκομείων δεν μπορεί να μπει σε δημόσια συζήτηση για προφανείς λόγους ασφαλείας. Για τον λόγο αυτό θωρείται πως φρουρούνται αποτελεσματικά με φυσικά και ηλεκτρονικά μέσα.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία είχε καταγράψει πριν από τις επιθέσεις ότι δύο διαγωνιστικές προσπάθειες, από το 2018 και το 2021, για οργανωμένο έργο προστασίας κρίσιμων εγκαταστάσεων από drones δεν κατέληξαν σε λειτουργικό σύστημα. Η δεύτερη σύμβαση τερματίστηκε το 2025. Η Αστυνομία απάντησε ότι έχουν ληφθεί μέτρα προστασίας σε όλες τις κρίσιμες υποδομές, χωρίς βεβαίως να τα περιγράψει.
Μετά τον Μάρτιο, τα πρωτόκολλα των αεροδρομίων ενεργοποιήθηκαν σε πραγματικές συνθήκες, με εκκένωση στην Πάφο και προσωρινές εκτροπές πτήσεων στη Λάρνακα. Δεν δημοσιεύθηκε, όμως, κάποιο στοιχείο για την αποτελεσματικότητα των μέτρων. Το ίδιο ισχύει για λιμάνια, ενεργειακές εγκαταστάσεις και νοσοκομεία. Δεν υπάρχει κάποιος συγκεντρωτικός πίνακας που να δείχνει πόσες αξιολογήσεις, ασκήσεις και διορθωτικές ενέργειες ολοκληρώθηκαν.
Αυτό προφανώς δεν αποδεικνύει ότι οι εγκαταστάσεις είναι απροστάτευτες.
Οι Κανονισμοί του 2025 για την ανθεκτικότητα κρίσιμων υποδομών και η ευρωπαϊκή Οδηγία CER απαιτούν εθνικές εκτιμήσεις κινδύνου και αναγνώριση των κρίσιμων φορέων στους τομείς ενέργειας, μεταφορών και υγείας. Η ευρωπαϊκή προθεσμία αναγνώρισης ήταν η 17η Ιουλίου 2026. Η λίστα πρέπει να παραμείνει εμπιστευτική, αλλά η κυβέρνηση θα έπρεπε να ανακοινώσει αν η διαδικασία ολοκληρώθηκε εμπρόθεσμα και πόσοι φορείς, συνολικά ανά τομέα, έχουν σχέδια ανθεκτικότητας.
Ξένη βοήθεια και μόνιμες δυνατότητες
Η Ελλάδα απέστειλε άμεσα πλοία και αεροσκάφη για τη διάρκεια της κρίσης. Η Γαλλία ανέπτυξε επίσης ναυτικά και άλλα μέσα, ενώ η Βρετανία ενίσχυσε τις δυνάμεις που προστάτευαν πρωτίστως τις δικές της βάσεις και το προσωπικό της. Οι αναπτύξεις αυτές αποτελούσαν προσωρινή συμμαχική κάλυψη. Δεν αποτελούν κυπριακά μέσα, ούτε μπορούν να καταγράφονται ως μόνιμη δυνατότητα.
Με τη Γαλλία υπήρχε ήδη Στρατηγική Εταιρική Σχέση από τον Δεκέμβριο του 2025. Τον Ιούνιο του 2026 ακολούθησε Συμφωνία Αμυντικής Συνεργασίας και Συμφωνία Καθεστώτος Δυνάμεων. Πρόκειται για μόνιμο νομικό πλαίσιο που διευκολύνει τη συνεργασία και την παρουσία γαλλικών δυνάμεων όταν συμφωνείται, όχι για μόνιμη γαλλική ομπρέλα πάνω από την Κύπρο.
Με το Ισραήλ υπογράφηκε στις 4 Σεπτεμβρίου Σχέδιο Εργασίας 2026-2027 για πολιτική προστασία, εκπαίδευση και διαχείριση εκτάκτων αναγκών. Το Μνημόνιο Συναντίληψης εξακολουθεί να βρίσκεται υπό επεξεργασία. Η συμφωνία προσφέρει τεχνογνωσία, αλλά όχι έτοιμη υποδομή. Η τριμερής συνεργασία Κύπρου, Ελλάδας και Ισραήλ σε θέματα ασφάλειας προϋπήρχε των επιθέσεων και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως νέο αποτέλεσμα μετά τον Μάρτιο.
Με τη Βρετανία συμφωνήθηκε ενίσχυση της επικοινωνίας για διαχείριση κρίσεων και άρχισε πολιτική συζήτηση για τις μελλοντικές ρυθμίσεις ασφάλειας γύρω από τις Βάσεις. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί ειδικό πρωτόκολλο που να εγγυάται έγκαιρη κοινή προειδοποίηση των γειτονικών κυπριακών κοινοτήτων, ακριβώς το ζήτημα που απέτυχε στις 2 Μαρτίου.
Η ΕΕ προσφέρει το κανονιστικό πλαίσιο CER, νέο σχέδιο δράσης για την απειλή των drones και χρηματοδότηση. Η Κύπρος εξασφάλισε σχεδόν €1,2 δισ. μέσω του SAFE, με την κυβέρνηση να ανακοινώνει ότι τα πρώτα €177 εκατ. έχουν εκταμιευθεί. Η χρηματοδότηση, όμως, δεν ισοδυναμεί με έτοιμο, στελεχωμένο και δοκιμασμένο σύστημα πολιτικής προστασίας.