Το Ιερό Τάγμα των Θηβών αποτελεί ένα πολύ ενδιαφέρον κεφάλαιο της αρχαίας ελληνικής ιστορίας. Το 1880, στο χωριό Χαιρώνεια της κεντρικής Ελλάδας, αρχαιολόγοι μάλιστα ανακάλυψαν έναν ομαδικό τάφο 254 στρατιωτών, μερικοί από τους οποίους ήταν θαμμένοι αγκαλιά.
Η εύρεση αυτή αποδόθηκε στους πεσόντες του περίφημου Ιερού Λόχου των Θηβών – της επίλεκτης στρατιωτικής μονάδας που αποτελούνταν από 150 ζευγάρια ανδρών που πολεμούσαν πλάι-πλάι.
Οι άνδρες αυτοί φαίνεται ότι ανήκαν σε μια ιδιαίτερη ομάδα. Οι περισσότεροι ερευνητές θεωρούν πως πρόκειται για τους νεκρούς του Θηβαϊκού Ιερού Λόχου, μιας μοναδικής στρατιωτικής δύναμης που συγκροτήθηκε από 150 ζευγάρια εραστών, οι οποίοι πολεμούσαν δίπλα-δίπλα με αφοσίωση και θάρρος, γράφει στο The Conversation ο ιστορικός Peter Londey, λέκτορας στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας.
Ο *ιερός λόχος, ιδρύθηκε γύρω στο 378 π.Χ., όταν οι Θηβαίοι απελευθερώθηκαν από τη σύντομη κυριαρχία των Σπαρτιατών. Ήταν μια επίλεκτη δύναμη 300 βαριά οπλισμένων ανδρών πεζικού,.
Αυτή η επίλεκτη μονάδα πολέμησε στους πολέμους της Θήβας, στην κεντρική Ελλάδα, βόρεια στη Θεσσαλία και νότια στην Πελοπόννησο.
Ένας στρατός αποτελούμενος από εραστές
Οι αρχαίες πηγές για το Ιερό Τάγμα είναι περιορισμένες και συχνά αμφιλεγόμενες. Ο Πλούταρχος, γράφοντας περίπου πέντε αιώνες αργότερα, βασίστηκε σε παλαιότερες πηγές που δεν διασώθηκαν. Στο έργο του Βίος Πελοπίδα αναφέρει ότι η μονάδα «αποτελούνταν από εραστές και αγαπημένους», ώστε κανείς να μη δείξει δειλία μπροστά στον σύντροφό του.
Παρόμοια άποψη εκφράζει και ο Πλάτων στο Συμπόσιο, όπου ένας από τους συνομιλητές του υποστηρίζει πως ένας στρατός από ερωτευμένους άνδρες θα ήταν ανίκητος, καθώς θα πολεμούσαν με πάθος για να μη ντροπιαστούν στα μάτια του αγαπημένου τους.
Η διάκριση μεταξύ *«εραστή» (ἐραστής) και «αγαπημένου» (ἐρώμενος) αντικατοπτρίζει τις κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής, όπου οι σχέσεις σπάνια αφορούσαν άτομα της ίδιας ηλικίας (σσ. Στην ουσία αντικατοπρίζει τη σχέση δασκάλου – μαθητή). Στην Αθήνα, για παράδειγμα, οι γάμοι γίνονταν συνήθως μεταξύ ενός άνδρα στα τέλη της δεκαετίας των 20 και ενός κοριτσιού περίπου 14 ετών, ενώ οι ομοερωτικές σχέσεις ήταν συχνές μεταξύ ενός ενήλικου και ενός εφήβου.
Μαζί στη μάχη, μαζί στη ζωή
Η περίπτωση του Ιερού Τάγματος δείχνει πως στη Θήβα υπήρχε διαφορετική κοινωνική αντίληψη. Οι «αγαπημένοι» φαίνεται ότι ήταν αρκετά μεγάλοι ώστε να πολεμούν, γεγονός που υποδηλώνει πιο ισότιμες σχέσεις. Υπάρχουν αναφορές ότι τα ζευγάρια της πόλης όρκιζαν την αγάπη τους στον τάφο του Ιόλαου, του αγαπημένου του Ηρακλή.
Η σχέση μεταξύ *ἐραστής και ἐρώμενου είχε και παιδευτική διάσταση, αλλά παρέμενε σαφώς ερωτική. Ο Ξενοφών, στο δικό του Συμπόσιο, αναφέρεται επικριτικά σε στρατιώτες που «πολεμούσαν και κοιμούνταν μαζί», επιβεβαιώνοντας έτσι ότι τέτοιες σχέσεις υπήρχαν και στο πεδίο της μάχης.
Οι εραστές που έπεσαν αγκαλιασμένοι
Παρά τις επιφυλάξεις ορισμένων ιστορικών, η ιστορία του Ιερού Τάγματος ενέπνευσε γενιές. Οι Θηβαίοι πολεμιστές διακρίθηκαν για την πειθαρχία και την ανδρεία τους, με κορυφαία στιγμή τη νίκη τους επί των Σπαρτιατών στη μάχη των Λεύκτρων το 371 π.Χ., που έθεσε τέλος στη σπαρτιατική κυριαρχία.
Το τέλος ήρθε στη Μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ., όταν ο Φίλιππος της Μακεδονίας και ο γιος του Αλέξανδρος, ο μετέπειτα Μέγας Αλέξανδρος, συνέτριψαν τις δυνάμεις των Θηβών και της Αθήνας. Οι 254 άνδρες που βρέθηκαν στον ομαδικό τάφο πιστεύεται ότι ήταν οι τελευταίοι του Ιερού Τάγματος – εραστές που πέθαναν ο ένας δίπλα στον άλλον.
Σήμερα, ο χώρος της ταφής στη Χαιρώνεια σηματοδοτείται από ένα άγαλμα λέοντα – σύμβολο υπερηφάνειας και δύναμης αυτής της μοναδικής στρατιωτικής αδελφότητας, που έμεινε στην ιστορία ως ο στρατός των εραστών.
*Ο Ιερός Λόχος: Ήταν επίλεκτο στρατιωτικό σώμα 300 επίλεκτων ανδρών, το οποίο ίδρυσε ο Πελοπίδας. Αποτελούνταν από ζευγάρια εραστών που πολεμούσαν ο ένας δίπλα στον άλλο, σχηματίζοντας μια ανίκητη δύναμη που διέλυσε τους Σπαρτιάτες στη μάχη των Λεύκτρων (371 π.Χ.).