Εχουν περάσει αρκετοί μήνες ή και χρόνια από τότε που, αρχικά το Ηνωμένο Βασίλειο του Ρίσι Σούνακ και στη συνέχεια η Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι, έκαναν συμφωνίες με «τρίτες» χώρες, Ρουάντα και Αλβανία αντιστοίχως, για τη δημιουργία κλειστών εγκαταστάσεων (return hubs), στις οποίες θα μεταφέρονταν πρόσφυγες και μετανάστες των οποίων είχε απορριφθεί η αίτηση για άσυλο και δεν μπορούν να επαναπατριστούν απευθείας. Ηταν πρωτοβουλίες που είχαν ως συνέπεια να προκληθεί έντονη αντίδραση στην Ευρώπη, με πολλούς – ανάμεσά τους κυβερνήσεις και πολιτικές ομάδες – να κάνουν λόγο για απαράδεκτες και απάνθρωπες πρακτικές, που αντιβαίνουν στις θεμελιώδεις αξίες της Ευρώπης και του ανθρωπισμού.
Από τότε μέχρι σήμερα, όμως, έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι και τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Υπό την πίεση και της Ακροδεξιάς, το Μεταναστευτικό έχει αναγορευθεί από τις περισσότερες κυβερνήσεις (αν και όχι από τους πολίτες, με βάση τις δημοσκοπήσεις) ως ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η ΕΕ. Σε αυτό το φόντο και παρά τις εύλογες αντιδράσεις που εξακολουθούν να προβάλλονται από μια σειρά φορείς, την περασμένη εβδομάδα οι «27» συμφώνησαν πως είχε έρθει η ώρα να καταργήσουν ένα ταμπού. Και το έκαναν, ανάβοντας το πράσινο φως σε ένα σαφώς πιο αυστηρό πλαίσιο που, μεταξύ άλλων, προβλέπει τη δημιουργία εγκαταστάσεων σε κράτη εκτός ΕΕ. «Αυτό είναι που περιμένουν οι πολίτες, αυτό κάνουμε», δήλωσε ο αρμόδιος Επίτροπος Μάγκνους Μπρούνερ.
Τα επόμενα βήματα είναι η έγκριση του σχετικού πλαισίου από το Συμβούλιο και από την Ευρωβουλή, η υιοθέτηση των αντίστοιχων νόμων σε εθνικό επίπεδο – η Ελλάδα το έκανε ήδη και η πρώτη ημέρα εφαρμογής είναι σήμερα – και, τέλος, η εξεύρεση των κατάλληλων περιοχών στις οποίες θα κατασκευαστούν τα ιδιότυπα αυτά «στρατόπεδα συγκέντρωσης». Ειδικά όσον αφορά το δεύτερο, μάλιστα, ο χρόνος «τρέχει» ήδη και οι σχετικές προτάσεις πρέπει να υποβληθούν πριν από το τέλος του φθινοπώρου.
Εντονη κινητικότητα
Σε αυτό το φόντο, όπως σημειώνει ρεπορτάζ του Euractiv, η κινητικότητα είναι ήδη μεγάλη, ενώ έχουν ήδη δημιουργηθεί άτυπες ομάδες χωρών που αναζητούν λύσεις. Μία από αυτές, μάλιστα, η οποία συγκροτείται από την Ελλάδα, την Ολλανδία, την Αυστρία, τη Δανία και τη Γερμανία, φέρεται να έχει ξεκινήσει τη διερεύνηση εδώ και μήνες, δηλαδή προτού εγκριθεί το σχετικό πλαίσιο. «Η γενική ιδέα είναι να φτιάξουμε αυτούς τους χώρους σε περιοχές όπως η Ασία, η Αφρική ή και πέρα από εκεί», δήλωσε από την πλευρά του ο αρμόδιος υπουργός της Κύπρου – ενώ οι σκανδιναβικές χώρες προωθούν το δικό τους σχέδιο.
Αξίζει να σημειωθεί, πάντως, ότι με αφορμή τη συμφωνία Ιταλίας και Αλβανίας, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο είχε αποφανθεί πως η δημιουργία τέτοιων εγκαταστάσεων πρέπει να πληροί συγκεκριμένους όρους για να θεωρηθεί σύννομη. Μεταξύ άλλων, την παροχή υπηρεσιών από δικηγόρους όσων εγκλείονται εκεί, τη διασφάλιση τακτικής επαφής με συγγενικά πρόσωπα, την πρόσβαση σε κρατικούς αξιωματούχους και την υποστήριξη στη μητρική τους γλώσσα. Από την πλευρά τους, οργανώσεις όπως η International Rescue Committee προειδοποιούν πως πίσω από τη δημιουργία τέτοιων εγκαταστάσεων είναι πολύ πιθανό να βρίσκονται πρακτικές βίας, βασανισμών ή και ακόμη χειρότερα – φέρνοντας, μάλιστα, ως παράδειγμα όσα συμβαίνουν στις ΗΠΑ, στους αντίστοιχους χώρους που έχει δημιουργήσει ο ICE.
Η υπόθεση θα έχει, προφανώς, συνέχεια.