Μια προσωπική και ιστορική αναδρομή, με τη σφραγίδα και την τεκμηρίωση κορυφαίων καθηγητών πανεπιστημίου, για τον «ελληνικό μπούσουλα» και τον «μίτο της Αριάδνης» που μπορεί να μας βγάλει από τον σύγχρονο κοινωνικό λαβύρινθο.
ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ & ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ
Ο Απόδημος Ελληνισμός δεν αποτελεί απλώς μια προέκταση της Ελλάδας. Είναι αναπόσπαστο τμήμα του Έθνους μας. Και όσοι από Εμάς ζήσαμε και ζούμε με τον Νόστο, γνωρίζουμε καλά τι θα πει Πατρίδα. Τι θα πει Γλώσσα, Ήθη και Έθιμα. Τι θα πει να βρίσκεσαι χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, από τον τόπο σου και να αισθάνεσαι την ανάγκη να κρατήσεις ζωντανή την Ταυτότητά σου. Γνωρίζουμε όμως και κάτι ακόμη, πολύ σημαντικό: τι θα πει ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ… μια λέξη που σήμερα μέσα στην Ελλάδα ακούμε καθημερινά αλλά την καταννούμε;
Όπου κι αν βρέθηκαν Έλληνες, δημιούργησαν Κοινότητες. Δημιούργησαν Εκκλησίες, Σχολεία, Θεσμούς, Πολιτιστικούς Φορείς και Εκδηλώσεις. Δημιούργησαν μεταξύ τους ανθρώπινους, αλληλέγγυους Δεσμούς, για να στηρίξουν ο ένας τον άλλον, να κρατήσουν ζωντανή τη Γλώσσα, τα Ήθη και τα Έθιμά τους, την Ιστορία, τον Πολιτισμό και την ελληνική τους Ταυτότητα.
Φυσικά στην αρχή, συσπειρωθήκαν από ανάγκη. Για να στηρίξουν ο ένας τον άλλον, για την επιβίωσή τους. Δεν κοιτάξανε από ποιο χωριό ή από ποια πόλη ήταν ο καθένας.
Δεν κοιτάξανε ποιες ήταν οι κομματικές τους αντιλήψεις. Ριχτήκανε στη δουλειά, χέρι με χέρι.
Αργότερα δημιουργήθηκαν και τοπικά Σωματεία και Σύλλογοι, σχεδόν από κάθε χωριό και πόλη καταγωγής, για να κρατήσουν ζωντανές και τις ιδιαίτερες ρίζες τους.
Οι Κοινότητες όμως παρέμειναν και παραμένουν οι Στυλοβάτες του Απόδημου Ελληνισμού.
Μέσα από αυτές προβλήθηκε ο Ελληνισμός στις πολυεθνικές Κοινωνίες όπου ζουν. Δεν κλείστηκαν μέσα σ’ αυτές. Κατάφεραν να γίνουν ένα ζωντανό και φωτεινό κύτταρό τους! Και συνεχίζουν μέσα από αυτές τις Κοινότητες να δημιουργούν για τις νέες γενιές, για τα παιδιά μας, ώστε ο Ελληνισμός να μη μείνει μια ανάμνηση της πρώτης γενιάς, αλλά να περνά ζωντανός από γενιά σε γενιά.
Και όλα αυτά πώς έγιναν;
Με Σύμπνοια. Αγάπη, Έγνοια, Συμμετοχή, Προσφορά και Εθελοντισμό. Ο Εθελοντισμός υπήρξε ένας από τους στυλοβάτες των Κοινοτήτων του Απόδημου Ελληνισμού και παραμένει μέχρι σήμερα. Άνθρωποι πρόσφεραν χρόνο, εργασία, γνώση, εμπειρία, χρήματα — πολλές φορές από το υστέρημά τους — για να δημιουργήσουν, να στηρίξουν και να κρατήσουν ζωντανά όλα όσα είχαν ανάγκη οι Κοινότητές τους, δηλαδή η Παροικία τους που λένε, το Σπίτι τους, οι Άνθρωποί τους, οι Συμπατριώτες τους με τους οποίους τους ένωνε κοινή μοίρα επί της ουσίας!
Αυτό είναι η ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ… Δεν είναι απλώς μια Δομή, ένα Κτίριο.
Η Κοινότητα είναι οι Άνθρωποι που από το Εγώ περνάνε στο Εμείς… και μοιράζεται κοινά οράματα και εργάζονται για κοινούς στόχους!! ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ είναι οι ανθρώπινοι Δεσμοί που δημιουργούνται. Η Επικοινωνία. Η Συνεργασία. Η Συμμετοχή. Η Ευθύνη. Το κοινό που τους ενώνει.
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ. ΚΟΙΝΩΝΙΑ. ΕΠΙ-ΚΟΙΝΩΝΙΑ. Το λέει η ίδια η λέξη. Κοινωνώ. Μοιράζομαι. Συμμετέχω. Έχω κάτι Κοινό με τον Άλλον. Δεν σημαίνει μόνο «Ανήκω». Σημαίνει: Νοιάζομαι – Συμμετέχω – Προσφέρω – Δημιουργώ.
Μερικά τα πιο πάνω, πρακτικά αλλά και συναισθηματικά, είχα την ευκαιρία, αλλά και την ευλογία, να τα ζήσω στην Αυστραλία και συγκεκριμένα στη Μελβούρνη, σε δύο περιόδους 1973-1981 και 1988-1994.
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, οι δεσμοί μας ήταν τόσο δυνατοί, που η σχέση αυτή δεν διαρράγηκε ποτέ από τότε. Μάλιστα, γράφοντας αυτές τις γραμμές, θυμήθηκα το «Γράμμα στον Απόδημο Ελληνισμό» που είχα στείλει τότε και είχε δημοσιευτεί στον «Νέο Κόσμο» της Μελβούρνης. Το Γράμμα αυτό έχει ήδη αναρτηθεί στη σελίδα μου μπορείτε να το διαβάσετε.
ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
Αλλά μήπως η έννοια της Κοινότητας είναι κάτι ξένο προς την ιστορία μας; Και βέβαια όχι. Ας ρίξουμε μια γρήγορη ματιά!
Στην Αθήνα, σε μια στιγμή της ιστορίας της, την εξουσία την είχαν οι Αριστοκράτες. Οι πολλοί είχαν περιορισμένη συμμετοχή στην εξουσία. Ο Σόλων, Νομοθέτης και Άρχων της Αθήνας το 594/593 π.Χ., έκανε τότε κάποιες πρώτες μεγάλες μεταρρυθμίσεις και ίδρυσε τη Βουλή των 400. Ακολούθησε η Τυραννίδα των Πεισιστρατιδών και το 508/507 π.Χ., ο Κλεισθένης, για λόγους που δεν θα δούμε τώρα, περιόρισε τη δύναμη των αριστοκρατικών οικογενειών, αναδιοργάνωσε τους Πολίτες σε Δήμους και δέκα Φυλές, δημιούργησε τη Βουλή των 500 και ενίσχυσε τη συμμετοχή τους στη διακυβέρνηση.
Την αλλαγή αυτή του πολιτεύματος την είπαν αργότερα Δημοκρατία!
Εδώ βλέπουμε πως πρώτα γεννήθηκε το ΣΥΣΤΗΜΑ και αργότερα ήρθε το όνομα που το εξέφραζε, εννοώντας: ΔΗΜΟΣ – ΚΡΑΤΟΣ = ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ.
Η έννοια της Δημοκρατίας διατυπώνεται ήδη περιφραστικά στον Αισχύλο, στις «Ικέτιδες», με τη χαρακτηριστική φράση «δήμου κρατοῦσα χείρ» — το χέρι του Δήμου, του Λαού, που έχει τη δύναμη της απόφασης. Η ίδια η λέξη «δημοκρατία», από τις σωζόμενες γραπτές πηγές που έχουμε μέχρι σήμερα, συναντάται αργότερα στον Ηρόδοτο ως «δημοκρατίην».
Η ελληνική Κοινοτική παράδοση δεν σταμάτησε βέβαια εκεί.
Οι Δήμοι/Κοινότητες, με τις λαϊκές τους συνελεύσεις, τις εκλεγμένες δημογεροντίες τους, την αυτοοργάνωση και την αυτοδιοίκησή τους, κράτησαν ζωντανή αυτή την παράδοση ακόμη και μέσα στους αιώνες της Τουρκοκρατίας.
Όπως χαρακτηριστικά τεκμηριώνει ο Καθηγητής Ιστορίας του Δικαίου, Νικόλαος Πανταζόπουλος, ο ελληνικός κοινοτισμός λειτούργησε ανά τους αιώνες ως το «άγραφο εθνικό δίκαιο» των Ελλήνων. Οι Κοινότητες και τα «Κοινά» δεν ήταν απλώς ένας φορολογικός μηχανισμός των Οθωμανών, αλλά η ίδια η επιβίωση και η εξέλιξη του αρχαίου Κλεισθένειου Δήμου.
Μέσα σε αυτές τις κοινότητες, οι Έλληνες —ακριβώς όπως και οι Απόδημοι της Μελβούρνης αιώνες μετά— άφηναν στην άκρη τις προσωπικές διαφορές και λειτουργούσαν με σύμπνοια, εθελοντισμό και συλλογική ευθύνη για το κοινό καλό.
Αυτή η μακρά, αυτόνομη κοινοτική παράδοση έφτασε ζωντανή μέχρι και την Επανάσταση του 1821. Εκεί, όμως, σημειώθηκε η μεγάλη ιστορική ανατροπή.
Με την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους και κυρίως με την έλευση της βαυαρικής Αντιβασιλείας του Όθωνα το 1833, το έθνος αποκόπηκε βίαια από τις ρίζες του.
Οι Βαυαροί, ακολουθώντας τα συγκεντρωτικά πρότυπα της Δυτικής Ευρώπης, διέλυσαν το αυτόνομο κοινοτικό σύστημα.
Οι Δήμοι έχασαν την αυτοδιοίκησή τους, οι Δημογέροντες αντικαταστάθηκαν από διορισμένους κρατικούς υπαλλήλους και η λήψη των αποφάσεων μεταφέρθηκε ολοκληρωτικά στο «στέμμα» και την κεντρική εξουσία.
Έκτοτε, η παραδοσιακή «Δημοκρατία των Δήμων» έδωσε τη θέση της στην οργανωμένη κομματική εξουσία, η οποία κυριαρχεί μέχρι και τις μέρες μας.
Όπως διδάσκεται στην ακαδημαϊκή Νεώτερη Ελληνική Πολιτική Ιστορία, τα πολιτικά κόμματα που γεννήθηκαν τότε δεν εξέφραζαν τις τοπικές κοινωνίες, αλλά έγιναν μηχανισμοί συγκέντρωσης δύναμης.
–
Στο έργο του «Αναθέσμιση τώρα – Δημοκρατία της Κοινότητας», ο Καθηγητής Πανεπιστημίου Δημήτρης Παναγιωτόπουλος επισημαίνει με σαφήνεια αυτή την ιστορική παθογένεια.
Το σύγχρονο πολιτικό σύστημα αντικατέστησε τη συλλογική βούληση του «Εμείς» με την «εξουσία του ενός» — του εκάστοτε κομματικού αρχηγού ή του απρόσωπου κράτους. Οδηγηθήκαμε έτσι σε δύο αιώνες σταδιακής απεξάρτησης από την κοινοτική πολιτική μας παράδοση.
Σήμερα, κοιτάζοντας την πολιτική πραγματικότητα της Ελλάδας, συνειδητοποιούμε τη μεγάλη αντίφαση: Ενώ ο Απόδημος Ελληνισμός κρατά ακόμα ζωντανό το αυθεντικό πνεύμα της Κοινότητας —τον εθελοντισμό, τη σύμπνοια και την προσφορά πέρα από κόμματα— στην ίδια την Πατρίδα το κύτταρο αυτό έχει ατονήσει κάτω από το βάρος του κομματικού συγκεντρωτισμού.
Η επιστροφή στην έννοια του Δήμου, στην ουσιαστική συμμετοχή του πολίτη και στην κοινοτική αλληλεγγύη δεν είναι απλώς μια ρομαντική αναπόληση του παρελθόντος, αλλά η μοναδική διέξοδος και το αληθινό ζητούμενο για μια πραγματική Δημοκρατία. ΔΗΜΟ-ΚΡΑΤΙΑ!
Απέναντι, λοιπόν, στον σύγχρονο λαβύρινθο των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε ως κοινωνία, είναι καιρός να αναρωτηθούμε: Μήπως η λύση δεν βρίσκεται σε ξενόφερτες συνταγές, αλλά στη δική μας ιστορική διαδρομή; Μήπως μπορούμε, επιτέλους, να βρούμε τον αυθεντικό ελληνικό μπούσουλα για το πολίτευμά μας?
Αυτός ο μπούσουλας δεν είναι άλλος από την επιστροφή στις ρίζες μας — όχι με διάθεση στείρας αρχαιολατρίας, αλλά με την αναβίωση της κοινοτικής δημοκρατίας στην πράξη.
Το ζωντανό παράδειγμα του Απόδημου Ελληνισμού μάς δείχνει τον δρόμο. Αν οι Έλληνες της διασποράς κατάφεραν να μεγαλουργήσουν, να χτίσουν θεσμούς και να διατηρήσουν την ταυτότητά τους χωρίς κρατική κηδεμονία και μακριά από κομματικούς διαχωρισμούς, αυτό σημαίνει ότι το «κύτταρο» της Κοινότητας είναι ακόμα ενεργό στο DNA μας.
Αυτή η ιστορική και βιωματική παράδοση της Κοινότητας είναι ο δικός μας μίτος της Αριάδνης. Ξετυλίγοντάς τον προσεκτικά, μπορούμε να βρούμε την έξοδο από τον δαίδαλο της πολιτικής αποξένωσης, του ατομικισμού και της θεσμικής παρακμής.
Η «Αναθέσμιση» που προτείνει ο καθηγητής Δημήτρης Παναγιωτόπουλος δεν είναι ουτοπία. Είναι η ανάγκη να δώσουμε ξανά τη δύναμη στο «Εμείς», να μετατρέψουμε τον Δήμο από έναν απλό διοικητικό μηχανισμό σε ένα ζωντανό πεδίο συμμετοχής και συλλογικής ευθύνης.
Καιρός είναι να γυρίσουμε σελίδα. Να πάψουμε να είμαστε παθητικοί υπήκοοι ενός συγκεντρωτικού συστήματος και να γίνουμε Ενεργοί Πολίτες μιας ευνομούμενης Πολιτείας!
Να διεκδικήσουμε ξανά τον ρόλο μας στα κοινά, όχι για την εξυπηρέτηση κομματικών σκοπιμοτήτων, αλλά για την ευημερία όλων και της Χώρας μας. Μα πάνω απ’ όλα, για το Μέλλον των παιδιών μας, στα οποία οφείλουμε να παραδώσουμε μια κοινωνία ελεύθερη, δίκαιη και αλληλέγγυα.
Μόνο αν εμπιστευτούμε ξανά αυτόν τον ελληνικό μπούσουλα θα καταφέρουμε να οικοδομήσουμε μια Πολιτεία αντάξια της ιστορίας μας. Μια πραγματική Δημοκρατία, όπου το χέρι του Δήμου —«δήμου κρατοῦσα χείρ»— θα είναι αυτό που θα κρατά με ασφάλεια το τιμόνι του μέλλοντός μας.
ΠΗΓΕΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Δημήτρης Παναγιωτόπουλος, Καθηγητής Πανεπιστημίου. «Αναθέσμιση τώρα – Δημοκρατία της Κοινότητας» (Εκδόσεις Νέων Τεχνολογιών, 2012), «Πολιτικής Εγκώμιον», «Σύγχρονη Ελληνική Πολιτεία – Θεσμική Ανασυγκρότηση». (Σελίδα Facebook: https://www.facebook.com/panagiod)
2. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), «Κοινοτικό σύστημα διοίκησης και ορθόδοξη λαϊκή παράδοση στην ιστορία του Νέου Ελληνισμού». (Σύνδεσμος: https://qa.auth.gr/el/class/1/600125629)
3. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), «Νεώτερη Ελληνική Πολιτική Ιστορία (1821–1909)» — Καποδίστριας, βαυαρική μοναρχία, κρατικός συγκεντρωτισμός και πολιτικά κόμματα. (Σύνδεσμος: https://qa.it.auth.gr/el/class/1/600166395)
4. Ν. Πανταζόπουλος, (Καθηγητής Ιστορίας του Δικαίου ΑΠΘ), «Ο ελληνικός κοινοτισμός και η νεοελληνική κοινοτική παράδοση» (Εκδόσεις Παρουσία).
5. Ι. Χασιώτης – Ό. Κατσιαρδή-Hering – Ευ. Αμπαταζή (επιμ.), «Οι Έλληνες στη Διασπορά (15ος–21ος αι.)» (Έκδοση της Βουλής των Ελλήνων, Αθήνα 2006).
The post Από τη Μελβούρνη… στον Κλεισθένη… κι από εκεί στο σήμερα appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.