Είκοσι πέντε χρόνια έχουν περάσει από εκείνο το καθαρό πρωινό της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, όταν μέσα σε λίγα λεπτά η Νέα Υόρκη, οι Ηνωμένες Πολιτείες και, τελικά, ολόκληρος ο κόσμος άλλαξαν για πάντα.
Ήταν Τρίτη. Στις 8.46 το πρωί, ένα αεροσκάφος της American Airlines χτύπησε τον Βόρειο Πύργο του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου. Δεκαεπτά λεπτά αργότερα, στις 9.03, ένα δεύτερο αεροπλάνο έπεσε στον Νότιο Πύργο.
Οι εικόνες μεταδόθηκαν ζωντανά σε ολόκληρο τον πλανήτη. Για εκατομμύρια ανθρώπους, η πραγματικότητα έμοιαζε αδιανόητη.
Στις 9.37, ένα τρίτο αεροσκάφος χτύπησε το Πεντάγωνο. Λίγο αργότερα, η United Airlines Flight 93 συνετρίβη σε αγροτική περιοχή της Πενσιλβάνια, αφού οι επιβάτες και το πλήρωμα επιχείρησαν να ανακτήσουν τον έλεγχο του αεροσκάφους από τους αεροπειρατές.
Στις 9.59 κατέρρευσε ο Νότιος Πύργος. Στις 10.28 ακολούθησε ο Βόρειος.
Μέσα σε λιγότερο από δύο ώρες, η Νέα Υόρκη είχε μετατραπεί σε ένα τεράστιο πεδίο καταστροφής.
Συνολικά, 2.977 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, χωρίς να υπολογίζονται οι 19 αεροπειρατές. Τα θύματα προέρχονταν από 90 χώρες, γεγονός που αποτυπώνει τον παγκόσμιο χαρακτήρα της τραγωδίας.
Η μικρή ελληνική εκκλησία που έγινε σύμβολο
Ανάμεσα στα κτίρια που καταστράφηκαν εκείνη την ημέρα βρισκόταν και ένας μικρός, αλλά ιδιαίτερα σημαντικός για την ελληνική ομογένεια, ναός.
Ο Άγιος Νικόλαος, η ελληνορθόδοξη εκκλησία που βρισκόταν κοντά στους Δίδυμους Πύργους, καταστράφηκε ολοκληρωτικά από τα συντρίμμια του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου.
Για την ελληνική και ευρύτερη ορθόδοξη κοινότητα της Νέας Υόρκης, η απώλεια δεν ήταν μόνο η καταστροφή ενός κτιρίου. Ήταν η απώλεια ενός πνευματικού σπιτιού, ενός χώρου προσευχής και συνάντησης που είχε αποτελέσει μέρος της ζωής γενεών Ελληνοαμερικανών.
Και όμως, η ιστορία του Αγίου Νικολάου δεν τελείωσε μέσα στα ερείπια.
Χρόνια αργότερα, ο ναός επέστρεψε στο Ground Zero, όχι ως απλή ανακατασκευή του παλιού κτιρίου, αλλά ως ένα νέο σύμβολο πίστης, μνήμης και αναγέννησης.
Σχεδιασμένος από τον διεθνούς φήμης αρχιτέκτονα Santiago Calatrava, ο νέος Άγιος Νικόλαος συνδυάζει τη βυζαντινή ορθόδοξη παράδοση με τη σύγχρονη αρχιτεκτονική. Το φως που διαπερνά το μάρμαρο και το γυαλί δίνει στο κτίριο μια σχεδόν συμβολική παρουσία: μέσα στον χώρο όπου κάποτε κυριαρχούσε η καταστροφή, σήμερα κυριαρχεί το φως.
Η επιλογή του πεντελικού μαρμάρου, του ίδιου δηλαδή λίθου που χρησιμοποιήθηκε στον Παρθενώνα, αποτελεί έναν ακόμη ισχυρό δεσμό με την Ελλάδα και τον ελληνικό πολιτισμό.
Ο Άγιος Νικόλαος δεν στέκεται πλέον στη σκιά των Δίδυμων Πύργων. Στέκεται δίπλα στο Ground Zero ως υπενθύμιση ότι η πίστη, η μνήμη και η πολιτιστική ταυτότητα μπορούν να επιβιώσουν ακόμη και μετά την απόλυτη καταστροφή.
Για τον Ελληνισμό της διασποράς, η εικόνα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η 11η Σεπτεμβρίου και η Αυστραλία
Η τραγωδία δεν άφησε ανεπηρέαστη ούτε την Αυστραλία.
Δέκα Αυστραλοί συγκαταλέγονται στα θύματα της 11ης Σεπτεμβρίου. Οι ιστορίες τους, όπως και εκείνες των χιλιάδων άλλων θυμάτων, υπενθυμίζουν ότι η επίθεση δεν ήταν μια μακρινή αμερικανική τραγωδία. Είχε ανθρώπινο αποτύπωμα σε ολόκληρο τον κόσμο.
Η Αυστραλία στάθηκε από τις πρώτες χώρες που εξέφρασαν την αλληλεγγύη τους προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Για πρώτη φορά στην ιστορία της, ενεργοποιήθηκε η συνθήκη ANZUS, ως έκφραση της συμμαχικής συμπαράστασης προς την Αμερική.
Ακολούθησε μια μακρά περίοδος αυστραλιανής στρατιωτικής εμπλοκής στο Αφγανιστάν και στις επιχειρήσεις που συνδέθηκαν με τον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Περισσότεροι από 35.000 Αυστραλοί στρατιωτικοί υπηρέτησαν στο Αφγανιστάν και στην ευρύτερη περιοχή επιχειρήσεων της Μέσης Ανατολής στο πλαίσιο της αποστολής που ακολούθησε την 11η Σεπτεμβρίου.
Για την αυστραλιανή κοινωνία, επομένως, η 11η Σεπτεμβρίου δεν ανήκει μόνο στην ιστορία της Νέας Υόρκης και της Ουάσιγκτον. Συνδέεται με δύο δεκαετίες στρατιωτικών επιχειρήσεων, με απώλειες, με οικογένειες που περίμεναν τους δικούς τους ανθρώπους να επιστρέψουν και με μια ολόκληρη γενιά Αυστραλών που μεγάλωσε σε έναν κόσμο διαφορετικό από εκείνον που υπήρχε πριν από το 2001.
Και ο Ελληνισμός της Αυστραλίας δεν έμεινε αμέτοχος
Για την ελληνική παροικία της Αυστραλίας, η 11η Σεπτεμβρίου είχε επίσης μια ιδιαίτερη διάσταση.
Οι Έλληνες της Αυστραλίας, όπως και οι Ελληνοαμερικανοί, παρακολούθησαν με συγκλονισμό την καταστροφή μιας πόλης που αποτελεί σπίτι για εκατομμύρια ανθρώπους διαφορετικών εθνικοτήτων και θρησκειών.
Η Νέα Υόρκη είναι, άλλωστε, μία από τις σημαντικότερες κοιτίδες του Ελληνισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί όπου κατέρρευσαν οι Δίδυμοι Πύργοι, καταστράφηκε και ένας μικρός ελληνορθόδοξος ναός. Και εκεί, 21 χρόνια αργότερα, η ελληνική και ορθόδοξη παρουσία επέστρεψε.
Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο δυνατά μηνύματα που μπορεί να κρατήσει σήμερα η ελληνική διασπορά: ότι η ταυτότητα δεν εξαφανίζεται όταν καταστρέφονται τα κτίρια. Επιβιώνει μέσα στους ανθρώπους, στη μνήμη, στην πίστη και στις επόμενες γενιές.
Από την τραγωδία στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας»
Η 11η Σεπτεμβρίου δεν άλλαξε μόνο τη Νέα Υόρκη. Άλλαξε τη διεθνή πολιτική.
Η επίθεση αποδόθηκε στην Αλ Κάιντα, υπό την ηγεσία του Οσάμα μπιν Λάντεν, και οδήγησε στην αμερικανική επέμβαση στο Αφγανιστάν, όπου το καθεστώς των Ταλιμπάν φιλοξενούσε την ηγεσία της οργάνωσης.
Δύο χρόνια αργότερα, το 2003, οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέβαλαν στο Ιράκ. Η εισβολή αυτή συνδέθηκε πολιτικά με τη νέα εποχή ασφαλείας μετά την 11η Σεπτεμβρίου, όμως το Ιράκ δεν είχε επιχειρησιακή ευθύνη για τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.
Ακολούθησαν χρόνια πολέμων, τρομοκρατικών επιθέσεων, πολιτικής αστάθειας και προσφυγικών ροών, ενώ η άνοδος του ISIS και άλλων εξτρεμιστικών οργανώσεων απέδειξε ότι η απειλή της τρομοκρατίας δεν είχε εξαφανιστεί.
Παράλληλα, η καθημερινότητα άλλαξε δραματικά.
Οι έλεγχοι στα αεροδρόμια έγιναν αυστηρότεροι. Οι υπηρεσίες ασφαλείας απέκτησαν νέες εξουσίες. Η μαζική παρακολούθηση, το Patriot Act, το Γκουαντάναμο και οι πρακτικές ανακρίσεων που εφαρμόστηκαν στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» προκάλεσαν έντονες συζητήσεις για τα όρια ανάμεσα στην ασφάλεια και την προστασία των ατομικών ελευθεριών.
Η κληρονομιά της 11ης Σεπτεμβρίου, επομένως, δεν είναι μόνο στρατιωτική. Είναι πολιτική, κοινωνική και βαθιά ανθρώπινη.
Είκοσι πέντε χρόνια μετά
Σήμερα, 25 χρόνια μετά, οι Δίδυμοι Πύργοι δεν υπάρχουν.
Στη θέση τους βρίσκεται το νέο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου, με το One World Trade Center να δεσπόζει στον ορίζοντα του Μανχάταν. Εκεί βρίσκεται και το Μνημείο της 11ης Σεπτεμβρίου, όπου τα ονόματα των θυμάτων είναι χαραγμένα στη μνήμη της πόλης.
Κάθε όνομα αντιπροσωπεύει μια ολόκληρη ζωή. Μια οικογένεια. Ένα παιδί. Έναν σύζυγο ή μια σύζυγο. Έναν φίλο. Ένα όνειρο που δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί.
Και ανάμεσα στα ονόματα αυτά υπάρχουν Αμερικανοί, Αυστραλοί και άνθρωποι από δεκάδες ακόμη χώρες. Υπάρχουν άνθρωποι διαφορετικών θρησκειών, καταγωγών και πολιτισμών.
Υπάρχει, επίσης, η ιστορία του Αγίου Νικολάου — μιας μικρής ελληνικής εκκλησίας που χάθηκε μέσα στα ερείπια και ξαναγεννήθηκε μέσα από αυτά.
Ίσως γι’ αυτό, 25 χρόνια μετά, η πιο ουσιαστική σημασία της επετείου να βρίσκεται όχι μόνο στη φράση «Never Forget», αλλά στο τι ακριβώς επιλέγουμε να μην ξεχάσουμε.
Να μην ξεχάσουμε τους ανθρώπους.
Να μην ξεχάσουμε τους πυροσβέστες, τους αστυνομικούς, τους διασώστες και όλους εκείνους που έτρεξαν προς τον κίνδυνο όταν οι περισσότεροι προσπαθούσαν να απομακρυνθούν.
Να μην ξεχάσουμε τις οικογένειες που έμειναν πίσω.
Να μην ξεχάσουμε ότι η τρομοκρατία δεν έχει εθνικότητα και ότι η θρησκεία δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για το μίσος.
Και, για την ελληνική διασπορά, να μην ξεχάσουμε και κάτι ακόμη:
Ότι ακόμη και μέσα στην καρδιά της μεγαλύτερης τραγωδίας, ένας μικρός ελληνικός ορθόδοξος ναός μπορεί να ξανασηκωθεί.
Με μάρμαρο από την Ελλάδα, με βυζαντινή παράδοση, με το φως να περνά μέσα από τους τοίχους του.
Είκοσι πέντε χρόνια μετά την 11η Σεπτεμβρίου, ο κόσμος θυμάται τους νεκρούς. Και ο Άγιος Νικόλαος στο Ground Zero θυμίζει στους ζωντανούς ότι η μνήμη δεν είναι μόνο πόνος. Είναι και δύναμη να ξαναχτίζεις.
The post 11η Σεπτεμβρίου: 25 χρόνια μετά, η μέρα που άλλαξε τον κόσμο appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.