Η υπογεννητικότητα και η παρουσία ξένων μαθητών στα σχολεία – Αναλυτικά στοιχεία από τη Στατιστική Υπηρεσία για την εικόνα που παρουσιάζει σήμερα η εκπαίδευση στην Κύπρο, σε κάθε βαθμίδα – Αυξημένη η παρουσία ξένων μαθητών, όπως αυτοί ορίζονται από την Στατιστική Υπηρεσία
Η υπογεννητικότητα είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Κύπρος τις τελευταίες δεκαετίες. Αν και οι γεννήσεις είναι λιγότερες, τα σχολεία της Κύπρου δεν αδειάζουν στον βαθμό που θα ανέμενε κανείς, με βάση τη δημογραφική εικόνα.
Ιδιαίτερα αισθητή είναι παράλληλα η αυξανόμενη παρουσία ξένων μαθητών, οι οποίοι αποτελούν πλέον σημαντικό τμήμα του σχολικού πληθυσμού, την ώρα που η δημογραφική βάση της Κύπρου συρρικνώνεται.
Ανατρέχοντας στα επίσημα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας (CYSTAT) μπορούμε να δούμε τις αυξομειώσεις που παρατηρούνται στον μαθησιακό πληθυσμό την τελευταία περίπου 20ετία.
Θα πάρουμε αρχικά τα δεδομένα από το 2005–06 και θα τα συγκρίνουμε με το 2023–24 για τη Δημοτική και Προδημοτική εκπαίδευση και για τη Μέση Εκπαίδευση δεν χρησιμοποιούμε την ίδια χρονική περίοδο, καθώς ο αντίστοιχος πίνακας της CYSTAT διαθέτει συγκρίσιμη σειρά για την περίοδο 2007/08–2022/23. Ωστόσο και για τις τρεις βαθμίδες χρησιμοποιείται η ίδια μεθοδολογία καθώς είναι ενιαία σειρά που συγκρίνει δημόσια και ιδιωτικά σχολεία.
Στη συνέχεια θα δούμε και τα στοιχεία που δίδει το Υπουργείο Παιδείας για το 2025-2026, ως «τρέχουσα εικόνα», ωστόσο δε θα τα συγκρίνουμε καθώς υπάρχει διαφορετική κάλυψη απ’ ότι στη Στατιστική Υπηρεσία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο όρος «ξένοι μαθητές» χρησιμοποιείται στο ρεπορτάζ, ως η ορολογία που χρησιμοποιεί η Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου στους αντίστοιχους στατιστικούς πίνακες. Στα στοιχεία της CYSTAT η κατηγορία «Ξένοι» διακρίνεται σε Ευρωπαίους και μη Ευρωπαίους πολίτες. Ο όρος δεν χρησιμοποιείται ως συνώνυμος των «μεταναστών» ή των «μαθητών με μεταναστευτικό υπόβαθρο».
Τα βασικά ευρήματα
Τα συνολικά στοιχεία της CYSTAT επιβεβαιώνονται και στην τελευταία Έρευνα Εκπαίδευσης για το 2023-2024.
Στη Δημοτική, με βάση τα στοιχεία, υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον αποτέλεσμα:
Ο συνολικός αριθμός μαθητών ουσιαστικά έμεινε σταθερός: από 59.401 σε 60.079, δηλαδή μόλις +678 μαθητές.
Την ίδια στιγμή όμως οι ξένοι μαθητές αυξήθηκαν κατά 11.484.
Αυτό σημαίνει ότι η αύξηση των ξένων μαθητών είναι πολλαπλάσια της καθαρής αύξησης του συνολικού μαθητικού πληθυσμού.
Αν κάνουμε έναν απλό υπολογισμό:
- ξένοι μαθητές: +11.484
- συνολικοί μαθητές: +678
- άρα οι μαθητές που δεν περιλαμβάνονται στην κατηγορία «ξένοι» μειώθηκαν περίπου κατά 10.806.
Επομένως, στη Δημοτική η αύξηση των ξένων μαθητών αντισταθμίζει αριθμητικά την πολύ μεγάλη μείωση των μαθητών που δεν ανήκουν στην κατηγορία «ξένοι».
Στην προσχολική/προδημοτική η εικόνα είναι επίσης σαφής, σύμφωνα με τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας.
Εδώ η συνολική αύξηση είναι πολύ μεγαλύτερη:
- 26.557 → 38.931 = +12.374 παιδιά.
Οι ξένοι μαθητές αυξήθηκαν:
- 1.772 → 8.101 = +6.329
Άρα η αύξηση των ξένων παιδιών αντιστοιχεί περίπου στο 51% της καθαρής αύξησης του συνολικού αριθμού.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικά τα ποσοστά στη Δημοτική κατά τις σχολικές χρονιές:
- 2005/06: 4.765 ξένοι μαθητές στους συνολικά 59.401 μαθητές → 8,0%
- 2023/24: 16.249 ξένοι μαθητές στους συνολικά 60.079 μαθητές → 27,1%
Άρα μέσα σε 18 χρόνια οι ξένοι μαθητές από περίπου 1 στους 12 έγιναν περίπου 1 στους 4 μαθητές της Δημοτικής.
Στα νηπιαγωγεία:
- 2005/06: 1.772 ξένοι μαθητές στους συνολικά 26.557 μαθητές → 6,7%
- 2023/24: 8.101 ξένοι μαθητές στους 38.931 μαθητές → 20,8%
Δηλαδή περίπου 1 στα 5 παιδιά.
Η αύξηση των ξένων μαθητών αποτελεί σημαντικό παράγοντα που διαμορφώνει πλέον τον μαθητικό πληθυσμό της Κύπρου. Στη Δημοτική Εκπαίδευση, μάλιστα, η αύξηση των ξένων μαθητών κατά 11.484 μεταξύ 2005/06 και 2023/24 υπερκαλύπτει την καθαρή αύξηση μόλις 678 μαθητών στο σύνολο, καθώς την ίδια περίοδο ο αριθμός των υπόλοιπων μαθητών μειώθηκε κατά περίπου 10.806.
Τι δείχνουν οι αριθμοί για τη Μέση Εκπαίδευση
Όσον αφορά τη Μέση Εκπαίδευση, τα στοιχεία που υπάρχουν στην Στατιστική Υπηρεσία είναι από το 2007/08 έως το 2022/23:
Με βάση αυτές τις δύο χρονολογίες οι:
- Ξένοι μαθητές: τη σχολική χρονιά 2007/08 ήταν 4.802 και το 2022/23 ήταν 12.878
- Αύξηση: +8.076 μαθητές
- Ποσοστιαία αύξηση: +168,2%
- Δηλαδή ο αριθμός των ξένων μαθητών είναι περίπου 2,7 φορές μεγαλύτερος από ό,τι το 2007/08.
Και η αύξηση είναι σχετικά σταθερή, με ιδιαίτερα έντονη επιτάχυνση μετά το 2017/18: 8.501 → 9.569 → 10.475 → 10.843 → 11.676 → 12.878.
Συμπερασματικά
Δημοτική Εκπαίδευση:
Οι ξένοι μαθητές αυξάνονται θεαματικά, ενώ ο συνολικός αριθμός μαθητών παραμένει σχεδόν αμετάβλητος.
Προσχολική/Προδημοτική Εκπαίδευση:
Αυξάνονται και τα συνολικά παιδιά και οι ξένοι μαθητές. Η αύξηση των ξένων αντιστοιχεί περίπου στο 51% της καθαρής αύξησης του συνολικού αριθμού.
Μέση Εκπαίδευση:
Οι ξένοι μαθητές αυξάνονται από 4.802 σε 12.878, δηλαδή κατά 8.076 ή 168% μεταξύ 2007/08 και 2022/23.
Τα στοιχεία της CYSTAT καταγράφουν σημαντική αύξηση της παρουσίας ξένων μαθητών και στις τρεις βαθμίδες που εξετάζονται, ενώ η μεταβολή του συνολικού μαθητικού πληθυσμού διαφέρει σημαντικά από βαθμίδα σε βαθμίδα.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η εικόνα στη Δημοτική Εκπαίδευση: μεταξύ 2005/06 και 2023/24 ο συνολικός αριθμός μαθητών αυξήθηκε μόλις κατά 1,1%, από 59.401 σε 60.079, ενώ οι ξένοι μαθητές αυξήθηκαν κατά 241%, από 4.765 σε 16.249. Ως αποτέλεσμα, το ποσοστό των ξένων μαθητών στο σύνολο αυξήθηκε από 8,0% σε 27,1%.
Ανάλογη είναι η εικόνα στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Από το 2007/08 έως το 2022/23 ο συνολικός μαθητικός πληθυσμός μειώθηκε κατά 9,1%, ενώ ο αριθμός των ξένων μαθητών αυξήθηκε κατά 168%, με το ποσοστό τους να αυξάνεται από 7,3% σε 21,5%.»
Στην Προσχολική/Προδημοτική Εκπαίδευση, ο συνολικός μαθητικός πληθυσμός αυξήθηκε κατά 46,6% την περίοδο 2005/06–2023/24, ενώ οι ξένοι μαθητές αυξήθηκαν κατά 357%. Το ποσοστό τους στο σύνολο αυξήθηκε από 6,7% σε 20,8%.
Τα στοιχεία, επομένως, δείχνουν ότι η παρουσία ξένων μαθητών στο κυπριακό εκπαιδευτικό σύστημα έχει αυξηθεί θεαματικά και αποτελεί πλέον σημαντικά μεγαλύτερο μέρος του μαθητικού πληθυσμού σε σχέση με πριν από περίπου δύο δεκαετίες. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί εκ νέου ότι οι συγκεκριμένοι πίνακες καταγράφουν «ξένους μαθητές» και δεν μπορούν από μόνοι τους να ταυτιστούν με το σύνολο του μεταναστευτικού πληθυσμού ούτε να αποδείξουν ότι η μεταβολή του μαθητικού πληθυσμού οφείλεται αποκλειστικά στη μετανάστευση.
Στοιχεία Υπουργείου Παιδείας για το 2025/26
Όσον αφορά τη σχολική χρονιά 2025/26 το Υπουργείο Παιδείας έχει πλέον δημοσιευμένα αλλά αυτά μετρούν διαφορετική κατηγορία: μαθητές/μαθήτριες με μεταναστευτική βιογραφία, όχι τον ίδιο ακριβώς δείκτη «ξένοι μαθητές» της CYSTAT.
Συνοπτικά, η παγκύπρια σύνθεση του μαθητικού πληθυσμού στα Δημοτικά Σχολεία και στα Νηπιαγωγεία, για τη σχολική χρονιά 2025-2026, παρουσιάζεται στον ακόλουθο πίνακα:
Οι πρώτες πέντε χώρες από τις οποίες προέρχονται οι μαθητές/μαθήτριες με μεταναστευτική βιογραφία στα Δημοτικά Σχολεία και στα Νηπιαγωγεία, είναι: Συρία, Ελλάδα, Ρουμανία, Ρωσία και Βουλγαρία.
Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Διεύθυνσης Δημοτικής Εκπαίδευσης, τη σχολική χρονιά 2025-2026, ο αριθμός των μαθητών/ριών με μεταναστευτική βιογραφία που φοιτούν στα Δημοτικά Σχολεία της Κύπρου ανέρχεται σε 11778 σε σύνολο 50932 μαθητών/ριών, και αποτελεί το 23% του μαθητικού πληθυσμού. Αφαιρώντας τους/τις μαθητές/μαθήτριες από την Ελλάδα, ο αριθμός όσων δεν έχουν την ελληνική ως πρώτη γλώσσα, ανέρχεται στους/στις 10113, με αποτέλεσμα το ποσοστό να διαμορφώνεται στο 19,9% του συνόλου του μαθητικού πληθυσμού των Δημοτικών Σχολείων.
Αντίστοιχα, ο αριθμός αυτός στα Νηπιαγωγεία ανέρχεται σε 3.493 σε σύνολο 14.026 μαθητών/ριών, ποσοστό που το Υπουργείο Παιδείας αναφέρει ως 24,7%. Αφαιρώντας τα παιδιά με καταγωγή από Ελλάδα, ο αριθμός όσων δεν έχουν την ελληνική ως πρώτη γλώσσα ανέρχεται σε 3.043 και το ποσοστό διαμορφώνεται στο 21,7%.»
Ο ακόλουθος πίνακας παρουσιάζει το ποσοστό των μαθητών/ριών που δεν έχουν την ελληνική ως πρώτη γλώσσα τα τελευταία πέντε χρόνια στα Δημοτικά Σχολεία:
